Nadzwyczaj „bezpieczna” wystawa w Płockiej Galerii Sztuki

Z plakatem, i to z samego światowego topu, mieliśmy do czynienia niedawno przy okazji wystawy Andrzeja Klimowskiego w październiku zeszłego roku w Płockiej Galerii Sztuki. Jednakże naprawdę jest do czego wracać, bowiem w tej dziedzinie artystycznej wypowiedzi mamy swoje, niekwestionowane osiągnięcia. Dlatego też pewnie w naszej Galerii przy Sienkiewicza zagościła tym razem wystawa „Plakat BHP”.

Tylko pozornie może się nam wydawać, że tematyka niespecjalnie warta jest naszej uwagi, zbyt oklepana, archaiczna, a może nawet z gruntu nazbyt trywialna. Zapewniam, że wystawa może każdego, potencjalnego malkontenta nieźle zaskoczyć, wprowadzić w stan niepohamowanej zdrowym rozsądkiem, zniewalającej konsternacji.

Reklama

Sprawy nie da się jednakże zadowalająco wyłożyć, bez choćby krótkiego, do maksimum skondensowanego rysu historycznego. Tak zatem zaczęło się dawno, dawno temu, bo już w XIX wieku.

„Ojcem ojców” polskich plakacistów stał się Stanisław Wyspiański, który w 1899 roku stworzył „Wnętrze” – plastyczną informację o przedstawieniu sztuki Maurycego Maeterlincka. A potem – kolokwialnie rzecz ujmując – poszło już „z górki”. W czasach II Rzeczypospolitej rozwinął się skomercjalizowany, niejednokrotnie pozbawiony wartości artystycznych plakat reklamowy, jednakże z naukową skrupulatnością, doceniając siłę przekazu tej formy plastycznej podjęto starania, aby właśnie w dziedzinie poprawy warunków i bezpieczeństwa pracy stworzyć wzorcowy system.

Pod auspicjami Instytutu Spraw Społecznych (1931-1939) przeprowadzono kompleksowe badania w zakresie percepcji plakatów, ostrzegających przed zagrożeniami zawodowymi wśród robotników, co skutkowało stworzeniem skonsolidowanego katalogu wskazówek i zasad dla grafików parających się tą problematyką. Już w tym czasie polscy projektanci, właśnie dzięki metodycznej działalności ISS, osiągnęli poziom, który spotykał się z powszechnym uznaniem i wyróżnieniami, jak chociażby podczas Światowej Wystawy w Paryżu w 1937 roku. Znaliśmy zatem kierunek, nie brakowało nam też nigdy utalentowanych ludzi…

Po II wojnie światowej, rynek plakatu jeszcze bardziej się rozszerzył, nabrał rozmachu – komunistyczna władza doskonale zdawała sobie sprawę z jego skumulowanej siły przekazu, polegającej na maksymalnej prostocie, wynikającej z połączenia w jednej formie obrazu i słowa. Tymczasem, na przekór oczekiwaniom reżimu, plakat uwolnił się z oków politycznego konformizmu i obrał kurs na pełnię artystycznej wypowiedzi. Tak właśnie w latach pięćdziesiątych powstała słynna do dziś polska szkoła plakatu…

Jak powiedział jeden z jej prekursorów, Henryk Tomaszewski: „Salonem plakatu jest ulica”. I rzeczywiście – wielobarwne, krzykliwe afisze ożywiały szarą rzeczywistość powojennej Polski. Wbrew swemu podstawowemu celowi, polegającemu na zaanonsowaniu produktu, stały się samoistnymi dziełami sztuki i płaszczyzną do niezwykle zindywidualizowanej, artystycznej wypowiedzi. Szybko twórcy lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych – Henryk Tomaszewski, Józef Mroszczak, Wojciech Fangor, Jan Lenica, Eryk Lipiński, Franciszek Starowieyski. Waldemar Świerzy, Roman Cieślewicz oraz wielu innych plakacistów zyskali światowe uznanie i rozgłos. A po nich przyszli następni, nie mniej zdolni, jak chociażby Andrzej Pągowski, Rosław Szaybo, Lech Majewski, czy też znany już płocczanom z niedawnej wystawy w PGS Stasys Eidrigevicius.

Jednakże w polskim plakacie charakterystyczny jest jeszcze jeden wyróżnik – niezwykle humanistyczne podejście do relacji twórcy z odbiorcą. Indywidualny gust i wrażliwość plastyczna artysty była o tyle istotna, o ile znalazła wspólny mianownik z widzem, trafiała w punkt swą skumulowaną siłą lapidarnego przekazu. Nie może zatem nas dziwić, że plakaty edukacyjne, a w tym również te o tematyce bezpieczeństwa i higieny pracy, nie mogły odbiegać od ustalonej, wysokiej renomy polskiej szkoły, a może nawet wręcz przeciwnie – konkurowały jakością wartości artystycznych, jak również swym zintegrowanym potencjałem perswazji z afiszami filmowymi, teatralnymi, czy też społecznymi.

Od piątku w naszej Galerii możemy podziwiać 120 unikatowych plakatów z kolekcji kuratora wystawy, Piotra Dąbrowskiego. Okazuje się, że w plakat BHP zaangażowali się czołowi twórcy polskiej szkoły. Niezwykle przekonujące, zwarte siłą ekspresji afisze edukacyjne odwołują się do inteligencji widza, operując aluzją i satyrą, a nawet wizją „czarnej” przyszłości, pobudzają naszą wyobraźnię.

Oczywiście, część z nich już się zdezaktualizowała, zmieniły się bowiem obowiązujące standardy pracy fizycznej, tak zatem dziś miast przestrzegać nas przed lekkomyślnością podczas zarobkowania, prędzej powodują pobłażliwy uśmiech rozczulenie, a czasem nabierają zupełnie nowych kontekstów. „Głowa nie skała”, „Myślałem, że nie spadnę”, „Podnoście prawidłowo”, „Myj się, nie bądź gorszy ode mnie”, „Tak należy prawidłowo ładować”, „Tylko ja otwieram sprawnie i bezpiecznie” „Wyglądaj jak człowiek”– te hasła, pomimo wsparcia plastyczną oprawą, mogą nabrać w naszych głowach zupełnie nowych konotacji.

Warto więc zajrzeć do Galerii chociażby po to, by pobawić się z samym sobą w skojarzenia i jeszcze na dodatek obejrzeć plastyczne realizacje Waldemara Świerzego, Wiktora Górki, Zbigniewa Waszewskiego, Macieja Urbańskiego i wielu innych wybitnych grafików. Zapewne „wisienką na torcie” będzie też wyselekcjonowany zbiór plakatów teatralnych, muzycznych i filmowych takich tuzów tej formy masowego przekazu, jak Franciszek Starowieyski, Jan Lenica, Henryk Tomaszewski, czy też Marcin Mroszczak.

Wystawa, a także nadzwyczaj wykwintna oprawa piątkowego wernisażu, powstała dzięki współpracy PKN ORLEN, Galerii Plakatu Piotra Dąbrowskiego i Płockiej Galerii Sztuki. Ekspozycję będzie można zwiedzić do 19 listopada br.