Co grozi za ucieczkę z miejsca wypadku?

W polskim porządku prawnym istotne jest rozróżnienie kolizji od wypadku drogowego. Choć potoczne użycie tych terminów bywa zamienne, to w sensie prawnym dotyczą one dwóch odmiennych ocen (kwalifikacji) danego zdarzenia drogowego. W szczególności dotyczy to rodzaju i zakresu odpowiedzialności prawnej osoby powodującej kolizję albo wypadek. Szczególnie poważne skutki prawne niesie za sobą ucieczka z miejsca wypadku, która dla sprawcy poza odpowiedzialnością karną może skutkować dotkliwymi konsekwencjami finansowymi w postaci odpowiedzialności odszkodowawczej, włącznie z roszczeniem regresowym od ubezpieczyciela.

Reklama

Czym się różni kolizja od wypadku?

Pojęcie kolizji drogowej nie ma ustawowej definicji. Kolizja to zdarzenie drogowe spowodowane naruszeniem zasad bezpieczeństwa w ruchu drogowym, którego skutkiem jest szkoda w mieniu lub naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia u jego uczestników trwający poniżej 7 dni. Okres ten nie jest równoznaczny z długością zwolnienia lekarskiego lub występowania dolegliwości bólowych.

Zazwyczaj będzie to wiązało się z koniecznością ustalenia, że funkcjonalność danego narządu ciała przez wskazany okres była całkowicie zniesiona lub znacząco ograniczona. W praktyce sądowej na powyższą okoliczność powoływany jest lekarz – specjalista z zakresu medycyny sądowej, którego zadaniem jest wydanie opinii na podstawie dokumentacji medycznej pokrzywdzonego i (lub) jego bezpośredniego badania.

W przypadku powszechnych „stłuczek”, gdy nikt nie odniósł obrażeń, to uczestnicy zdarzenia drogowego mogą zaniechać wezwania Policji i poprzestać na spisaniu zgodnego oświadczenia, będącego podstawą wypłaty odszkodowania z OC pojazdu sprawcy. Kolizja drogowa kwalifikowana jest jako wykroczenie z art. 86 § 1 lub 1a Kodeksu wykroczeń i zagrożona karą grzywny (może być orzeczona w formie mandatu karnego nakładanego przez funkcjonariusza Policji).

Wypadek drogowy to sytuacja w której sprawca, chociażby nieumyślnie, narusza zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym powodując u innej osoby obrażenia ciała skutkujące:

• naruszeniem czynności narządu ciała lub rozstrojem zdrowia na okres powyżej 7 dni,
• ciężkim uszczerbkiem na zdrowiu (m.in. choroba realnie zagrażająca życiu, kalectwo, ciężka choroba długotrwała),
• śmiercią pokrzywdzonego.

Spowodowanie wypadku drogowego jest przestępstwem nieumyślnym. Natomiast samo naruszenie zasad bezpieczeństwa w ruchu drogowym może być nieumyślne (np. nienależyte obserwowanie drogi, niezachowanie ostrożności) albo umyślne (np. poruszanie się z prędkością wyższą od administracyjne dozwolonej pozostające w związku ze zdarzeniem drogowym). Kwestia ta będzie miała każdorazowo znaczenie m.in. dla rodzaju i wysokości kary. Przestępstwo wypadku drogowego zagrożone jest karą do 3 lat pozbawienia wolności i kwalifikowane z art. 177 § 1 Kodeksu karnego. Natomiast jeżeli skutkiem są ciężkie obrażenia ciała lub śmierć pokrzywdzonego, to zagrożenie karą pozbawienia wolności jest wyższe i wynosi od 6 miesięcy do lat 8 (art. 177 § 2 Kodeksu karnego). Kodeks karny przewiduje możliwość wymierzenia kary łagodniejszej, ale w ściśle określonych w ustawie przypadkach, które jak się zdaje nie będą wchodzić w rachubę w przypadku ucieczki z miejsca zdarzenia.

Odpowiedzialność karna za ucieczkę z miejsca wypadku

Ucieczka z miejsca wypadku przez osobę, która spowodowała wypadek drogowy, w którym inny uczestnik odniósł obrażenia ciała, skutkuje znaczącym zaostrzeniem odpowiedzialności karnej. Taki sprawca traktowany jest przez prawo praktycznie na równi ze sprawcą, który spowodował wypadek w stanie nietrzeźwości lub po użyciu narkotyków. Sąd orzeka wtedy karę pozbawienia wolności w wysokości od dolnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę do górnej granicy tego zagrożenia zwiększonego o połowę (art. 178 § 1 Kodeksu karnego).

Jeżeli sprawca zbiegł z miejsca zdarzenia wypadku, w wyniku którego pokrzywdzony doznał ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, sąd orzeka karę pozbawienia wolności w wymiarze nie niższym niż 3 lata do 16 lat pozbawienia wolności (art. 178 § 2 pkt. 1 Kodeksu karnego).

Natomiast jeżeli wypadek był ze skutkiem śmiertelnym wówczas zagrożenie karą pozbawienia wolności to aż od 5 do 20 lat pozbawienia wolności (art. 178 § 2 pkt. 2 Kodeksu karnego). W tego rodzaju sprawach bardzo często sąd – na wniosek prokuratora – stosuje tymczasowe aresztowanie wobec sprawcy wypadku drogowego. Tymczasowe aresztowanie może być orzeczone do trzech miesięcy oraz przedłużane na dalszy czas oznaczony, w zależności od oceny przesłanek stosowania tego środka zapobiegawczego przez sąd.

Oddalenie się z miejsca wypadku bez względu na przyczynę (np. stres, panika) może być kwalifikowane jako przesłanka zaostrzająca odpowiedzialność karną, zwłaszcza jeśli kierujący miał świadomość uczestnictwa w wypadku, w którym inna osoba mogła odnieść obrażenia.

Ucieczka z miejsca wypadku przez sprawcę może wiązać się z dodatkowymi konsekwencjami karnymi:
• zatrzymaniem prawa jazdy na czas trwania postępowania,
• orzeczeniem zakazu prowadzenia pojazdów (na okres od 3 do 15 lat albo dożywotnio),
• orzeczeniem nawiązki, zadośćuczynienia lub obowiązku naprawienia szkody dla pokrzywdzonego,
• obciążeniem kosztami procesu,
• wpisem do Krajowego Rejestru Karnego wskutek wyroku skazującego.

Odpowiedzialność cywilna – obowiązek odszkodowawczy

Oprócz odpowiedzialności karnej, sprawca wypadku, który oddalił się z miejsca zdarzenia, ponosi także odpowiedzialność cywilnoprawną względem poszkodowanego. W ramach tej odpowiedzialności może zostać zobowiązany do pokrycia wszelkich szkód, jakie ponieśli inni uczestnicy – zarówno materialnych (np. naprawa uszkodzonego pojazdu, odszkodowanie za zniszczone składniki mienia, koszty leczenia, rehabilitacji, utracone korzyści), jak i niematerialnych (np. zadośćuczynienie za doznaną krzywdę i cierpienie).

W praktyce, w przypadku gdy sprawca posiada ważne ubezpieczenie OC, świadczenia na rzecz poszkodowanych wypłacane są początkowo przez zakład ubezpieczeń. Jednak w sytuacji, gdy sprawca zbiegł z miejsca wypadku, ubezpieczyciel może dochodzić od niego zwrotu wypłaconych kwot. Jest to roszczenie regresowe.

Regres ubezpieczeniowy – dodatkowe konsekwencje finansowe dla sprawcy

Regres ubezpieczeniowy to uprawnienie ubezpieczyciela do żądania od sprawcy wypadku lub kolizji drogowej zwrotu kwoty wypłaconego na rzecz poszkodowanego odszkodowania lub zadośćuczynienia.

Zgodnie z art. 43 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, zakład ubezpieczeń może dochodzić od sprawcy wypadku zwrotu wypłaconego odszkodowania (tzw. regres ubezpieczeniowy) między innymi gdy:
• sprawca zbiegł z miejsca zdarzenia lub,
• w chwili zdarzenia nie posiadał uprawnień do kierowania pojazdem lub,
• był w stanie po użyciu alkoholu, w stanie nietrzeźwości lub środków odurzających.

Praktyka zawodowa pokazuje, że ubezpieczyciele praktycznie zawsze korzystają z roszczenia regresowego względem kwalifikowanych sprawców wypadków (czy nawet kolizji) drogowych. Osoba, która uciekła z miejsca zdarzenia po wypadku musi się liczyć się z obowiązkiem zwrotu pełnej kwoty odszkodowania (zadośćuczynienia) wypłaconego przez ubezpieczyciela. To z kolei może sięgać setek tysięcy złotych, a nawet kilku milionów złotych (np. w razie dożywotniej renty dla osoby trwale poszkodowanej, uszkodzenia drogiego pojazdu, wysokiego zadośćuczynienia dla pokrzywdzonego lub osoby najbliższej dla zmarłego pokrzywdzonego albo jeżeli pokrzywdzonych jest kilka osób).

Obowiązki uczestnika wypadku drogowego

Należy pamiętać, że zgodnie z art. 44 ust. 1 i 2 ustawy Prawo o ruchu drogowym, kierujący pojazdem uczestniczącym w wypadku ma obowiązek:
• niezwłocznie zatrzymać pojazd nie powodując przy tym zagrożenia bezpieczeństwa ruchu drogowego,
• zabezpieczyć miejsce zdarzenia,
• nie przestawiać pojazdu jeżeli uczestnik wypadku albo kolizji jest ranny,
• nie podejmować czynności mogących utrudnić ustalenie przebiegu wypadku albo kolizji,
• udzielić pomocy poszkodowanym,
• wezwać służby ratunkowe i Policję, a jeżeli do tej czynności wymagane jest oddalenie się z miejsca zdarzenia (np. brak zasięgu), niezwłocznie powrócić na miejsce zdarzenia po wezwaniu służb.

Niedopełnienie tych obowiązków – a zwłaszcza nieuzasadnione oddalenie się z miejsca zdarzenia – niesie za sobą bardzo poważne konsekwencje. Może to doprowadzić osobę odpowiedzialną za spowodowanie wypadku drogowego do poniesienia bardzo dotkliwej kary w wyniku odpowiedzialności karnej, jak również do bankructwa. Przy tym warto zaznaczyć, że orzeczony wskutek przestępstwa obowiązek naprawienia szkody nie będzie podlegał umorzeniu, nawet w przypadku ogłoszenia upadłości konsumenckiej.

adw. Przemysław Mieczykowski – wspólnik Kancelarii Szczygielscy oraz partner Kancelarii Szczygielski Mieczykowski Dobkowska Adwokaci spółka partnerska. Absolwent prawa na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. Ukończył studia podyplomowe z informatyki śledczej. Specjalizuje się w prawie karnym i karnoskarbowym.

Jeśli macie pytania z zakresu prawa rodzinnego, karnego czy karnoskarbowego, przesyłajcie je na nasz adres: redakcja@petronews.pl. Przesłanie pytań jest jednoznaczne z wyrażeniem zgody na ich publikację.