Za napoje zapłacimy drożej. Wchodzi system kaucyjny

Co obejmie kaucja?

Nowe przepisy przewidują, że kaucją objęte będą butelki plastikowe jednorazowe o pojemności do 3 litrów oraz puszki metalowe do 1 litra. W ich przypadku kaucja wyniesie 50 groszy. Wyższą stawkę – 1 zł – zapłacą klienci kupujący napoje w butelkach szklanych wielokrotnego użytku o pojemności do 1,5 litra. System nie obejmuje natomiast kartoników po sokach i mleku, szklanych butelek jednorazowych czy opakowań po napojach mlecznych.

Kaucja będzie doliczana do ceny napoju i widoczna na paragonie jako osobna pozycja. Pieniądze odzyskamy w momencie zwrotu pustego opakowania, bez konieczności okazywania paragonu. Ważne jednak, by butelki i puszki były puste, niezgniecione i posiadały czytelną etykietę z oznaczeniem systemu. W przeciwnym razie punkt może odmówić ich przyjęcia.

Ważne:

• Butelki plastikowe jednorazowe (PET) do 3 l – kaucja 0,50 zł
• Puszki metalowe do 1 l – kaucja 0,50 zł
• Butelki szklane wielokrotnego użytku do 1,5 l – kaucja 1,00 zł (włączane w systemie wraz ze stopniowym oznakowaniem; patrz okres przejściowy)
• Wyłączone są m.in. opakowania po napojach mlecznych, kartoniki po mleku i sokach oraz jednorazowe szkło
• Zwrot bez paragonu, ale opakowanie musi mieć widoczne oznaczenie kaucji, być puste, niezgniecione i czyste; inaczej punkt może odmówić przyjęcia. Nie zgniatamy butelek/puszek przed zwrotem.

Obowiązki producentów

Najwięcej zmian dotyczy producentów i importerów napojów. To oni muszą wprowadzić na rynek opakowania z wyraźnym oznaczeniem kaucji i zapewnić finansowanie całego systemu. Mogą to zrobić samodzielnie lub przystępując do organizacji, takich jak Polski System Kaucyjny S.A. Dodatkowo, na producentach spoczywa obowiązek raportowania, ile opakowań wprowadzili na rynek i ile zostało zebranych w ramach systemu.

Ustawodawca wyznaczył także konkretne cele zbiórki: już w 2025 roku producenci będą musieli odzyskać co najmniej 77 procent opakowań wprowadzonych do obrotu, a od 2029 roku próg ten ma wzrosnąć do 90 procent.

Sklepy w nowej roli

Nowe przepisy oznaczają również duże zmiany dla handlu. Wszystkie sklepy sprzedające napoje w opakowaniach objętych kaucją będą musiały ją pobierać przy kasie. Dla większych punktów – o powierzchni powyżej 200 metrów kwadratowych – przewidziano dodatkowy obowiązek: przyjmowanie pustych opakowań i zwrot kaucji klientom, niezależnie od tego, gdzie kupili oni produkt. To oznacza, że w marketach pojawią się automaty do zbiórki butelek i puszek lub specjalne stanowiska obsługiwane przez pracowników.

Mniejsze sklepy nie mają obowiązku przyjmowania opakowań, choć mogą do systemu dobrowolnie przystąpić. Dzięki temu konsumenci będą mogli oddać butelki i puszki także w osiedlowym sklepie, jeśli jego właściciel zdecyduje się na udział w systemie. Ważne jest również, że w każdej gminie ma działać przynajmniej jeden stacjonarny punkt zbiórki.

Jak to wpłynie na mieszkańców?

Dla przeciętnego konsumenta system kaucyjny oznacza, że do ceny napoju będzie doliczane 50 groszy lub złotówka, ale pieniądze te można w prosty sposób odzyskać, oddając opakowanie w dowolnym punkcie zbiórki. Paragon nie będzie potrzebny – wystarczy, że butelka lub puszka ma oznaczenie kaucji i nie jest zniszczona.

Przez pierwsze miesiące na półkach sklepowych znajdować się będą zarówno produkty objęte kaucją, jak i te z poprzednich partii, które nie mają jeszcze odpowiednich oznaczeń. Za te ostatnie kaucji nie zapłacimy, ale też nie będziemy mogli jej odzyskać. Okres przejściowy zakończy się z początkiem 2026 roku – wtedy wszystkie nowe produkty na rynku będą już oznaczone.

W skrócie:

• Płacisz kaucję przy zakupie napoju w opakowaniu z logotypem kaucji; oddajesz opakowanie w dowolnym punkcie zbiórki (np. duży sklep z automatem lub stanowiskiem manualnym) i dostajesz zwrot kaucji – bez paragonu.
• W okresie przejściowym część napojów może nie mieć oznaczeń kaucji – za takie opakowania kaucji nie odzyskasz (bo nie została naliczona). Po 1.01.2026 nowe partie mają już być oznaczone.
• Nie zgniataj opakowań i nie zrywaj etykiet; brudne lub zdeformowane opakowania mogą być nieprzyjęte.

Cel: 90 procent opakowań w obiegu

System kaucyjny ma przede wszystkim zwiększyć poziom recyklingu i zmniejszyć ilość odpadów trafiających na wysypiska. W krajach, które wprowadziły podobne rozwiązania, udaje się odzyskać ponad 90 procent opakowań. Polska ma osiągnąć ten poziom w 2029 roku.

Choć start systemu może oznaczać pewne trudności – od zamieszania w sklepach po kolejki do automatów – eksperci podkreślają, że w perspektywie kilku lat konsumenci przyzwyczają się do nowych zasad. A najważniejszą korzyścią będzie czystsze środowisko i bardziej efektywne wykorzystanie surowców.

Najważniejsze „tak/nie” w pigułce

• TAK – oddasz w dowolnym punkcie zbiórki, bez paragonu.
• TAK – kaucja 0,50 zł (PET i puszka) / 1,00 zł (szkło wielorazowe).
• NIE – brak zwrotu kaucji za opakowania bez logotypu systemu.
• NIE – system nie obejmuje: kartoników po mleku/sokach, jednorazowego szkła, napojów mlecznych.