Państwowa Komisja Wyborcza (PKW) podała już możliwe terminy wyborów samorządowych. Z tych trzech dat, prezes Rady Ministrów wybierze ostateczny termin tegorocznych wyborów. W życie wszedł również nowy kodeks wyborczy.
Trzy terminy wyborów
Jak informuje PKW, wybory samorządowe w 2018 roku mogą odbyć się w jednym z trzech terminów: 21 października, 28 października lub 4 listopada. Prezes Rady Ministrów musi wyznaczyć teraz datę wyborów w dzień wolny od pracy, pomiędzy 17 października a 9 listopada br., wchodzą więc w grę jedynie te trzy dni.
Reklama
O tym, kiedy dokładnie odbędą się wybory, dowiemy się pomiędzy 16 lipca a 16 sierpnia br., ponieważ zgodnie z przepisami, wybory samorządowe zarządza Prezes Rady Ministrów nie wcześniej, niż na 4 miesiące i nie później, niż na 3 miesiące przed upływem kadencji rad. Wybory muszą natomiast odbyć się w dniu wolnym od pracy, nie wcześniej niż na 30 dni i nie później niż na 7 dni przed upływem kadencji rad (czyli przed 16 listopada).
Dotychczas wybory obligatoryjnie odbywały się w ostatni dzień wolny od pracy, poprzedzający termin upływu kadencji rad.
Nowy kodeks wyborczy
31 stycznia weszły w życie zapisy „Ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu zwiększenia udziału obywateli w procesie wybierania, funkcjonowania i kontrolowania niektórych organów publicznych”, które zmieniają zapisy czterech ustaw: Kodeksu wyborczego, o samorządzie gminnym, powiatowym, wojewódzkim i o ustroju miasta stołecznego Warszawy. Nowelizacja kodeksu wyborczego jest jej istotną częścią, a kilka z wprowadzonych zapisów jest dość rewolucyjnych.
Przede wszystkim, od najbliższych wyborów samorządowych obowiązuje dwukadencyjność wójtów, burmistrzów i prezydentów miast, za to radni gmin i powiatów oraz sejmików wojewódzkich będą wybierani na pięć lat. Jednomandatowe okręgi wyborcze, pomimo wcześniejszych planów, będą obowiązywać tylko w gminach do 20 tys. mieszkańców (dotychczas ordynacja większościowa dotyczyła wszystkich gmin, z wyjątkiem miast na prawach powiatu).
Nową definicję zyskał znak „x” stawiany przez wyborcę w kratce na karcie do głosowania przy nazwisku kandydata. Obecnie są to „co najmniej dwie linie”, które przecinają się w obrębie kratki. Dodatkowo, wpisanie na karcie do głosowania ręcznie innych numerów list i nazw albo dopisków, również w kratce lub poza nią, nie będzie wpływało na ważność oddanego głosu.
Pozostanie możliwość głosowania korespondencyjnego, ale wyłącznie dla osób niepełnosprawnych o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (wcześniej z tej możliwości korzystały też osoby starsze i Polacy mieszkający za granicą).
Funkcjonować będą dwa rodzaje komisji obwodowych: jedna zajmie się przeprowadzaniem głosowania, a druga ustaleniem wyników głosowania. Pierwsza komisja ma przekazywać drugiej wszystkie materiały związane z wyborami (w tym urnę wyborczą, spis wyborców czy niewykorzystane karty do głosowania) i – po zakończeniu godzin głosowania – zmieniać się z drugą komisją w lokalu wyborczym.
Nowością jest przeprowadzanie transmisji z lokalu wyborczego, a link do tej transmisji ma być udostępniony na stronie internetowej PKW co najmniej na 24 godziny przez rozpoczęciem głosowania. Jeśli transmisja na żywo będzie niemożliwa z przyczyn technicznych, wybory mają i tak zostać nagrane, a następnie udostępnione na stronie internetowej PKW.
Podczas głosowania obecni będą mężowie zaufania, którzy mogą obserwować prace każdej komisji, a także wnosić do protokołu uwagi, czy towarzyszyć podczas przewożenia i przekazywania protokołu z wyborów do właściwej komisji wyborczej wyższego stopnia. Powstaje także funkcja obserwatora społecznego, którego mogą wyznaczyć zarejestrowane w Polsce stowarzyszenia i fundacje, do których celów statutowych należy troska o demokrację, prawa obywatelskie i rozwój społeczeństwa obywatelskiego. Obserwator społeczny będzie mógł być obecny podczas wszystkich czynności komisji, do której został wyznaczony.
W ciągu 60 dni od dnia wejścia w życie ustawy, PKW powoła 100 nowych komisarzy wyborczych na 5-letnią kadencję. Będą oni np. powoływać obwodowe komisje wyborcze i zarządzać druk kart do głosowania, a także pełnić zwierzchnictwo nad urzędnikami wyborczymi. Od przyszłego roku dojdzie im również rola podziału gmin na okręgi wyborcze i obwody głosowania.
W każdej gminie będą również urzędnicy wyborczy, którzy m.in. muszą być apolityczni. Ich zadaniem będzie przygotowanie i nadzór nad przebiegiem wyborów w obwodowych komisjach wyborczych, organizowanie szkoleń dla członków tych komisji, czy dostarczenie kart do głosowania do obwodowych komisji wyborczych.
Od teraz każdy wyborca będzie mógł prowadzić agitację wyborczą na rzecz kandydatów, ale nadal do zbierania podpisów popierających zgłoszenia kandydatów będzie wymagana pisemna zgoda pełnomocnika wyborczego komitetu (dotychczas taka agitacja traktowana była jako wykroczenie). Nie wolno natomiast w ramach agitacji rozdawać przedmiotów o wartości wyższej, niż wartość przedmiotów zwyczajowo używanych w celach reklamowych lub promocyjnych.
Wszystkie plakaty i tym podobne materiały wyborcze będą musiały zostać usunięte w ciągu 30 dni po zakończeniu kampanii wyborczej. Jest tu tylko jeden wyjątek – mogą zostać na nieruchomości prywatnej, o ile zgodzi się na to jej właściciel.
Dla Płocka to nie nowość, ale wszystkie miasta na prawach powiatu muszą teraz obowiązkowo wprowadzić budżet obywatelski, w wysokości co najmniej 0,5 proc. wydatków gminy będącej miastem na prawach powiatu, a zawartych w ostatnim przedłożonym sprawozdaniu z wykonania budżetu.
Mieszkańcy mogą nie tylko decydować o tej części budżetu miasta, ale i wprowadzać pod głosowanie uchwały. Liczba osób niezbędnych do inicjatywy uchwałodawczej zależy od wielkości gminy:
- gmina do 5 tys. mieszkańców – 100 osób
- gmina do 20 tys. mieszkańców – co najmniej 200 osób
- gmina powyżej 20 tys. mieszkańców – co najmniej 300 osób
- powiat do 100 tys. mieszkańców – co najmniej 300 osób
- powiat powyżej 100 tys. mieszkańców – co najmniej 500 osób
- w województwie – co najmniej 1 tys. mieszkańców.
