Prawnik radzi: Oszustwa internetowe – na co zwracać uwagę

Cyfryzacja poszczególnych dziedzin życia niesie za sobą ryzyko nadużyć, zwłaszcza tyczy się to branży e-commerce. Zakupy przez Internet są standardem życia codziennego. Wygoda, szeroki wybór towarów oraz możliwość szybkiego porównania cen to niewątpliwe zalety handlu elektronicznego. Z drugiej strony sieć Internet to potężne narzędzie, które może zostać wykorzystane do działań niezgodnych z prawem. Łatwość w zacieraniu śladów czy anonimizacji podejmowanych działań w świecie cyfrowym sprzyja manipulacji konsumentów, zwłaszcza wykorzystując ich pośpiech czy emocje. Zjawisko to nasila się w okresie przedświątecznym, gdy wzmożony ruch zakupowy i liczne promocje obniżają czujność kupujących. W takich okolicznościach znajomość podstawowych mechanizmów oszustw internetowych oraz konsekwencji prawnych z nimi związanych może mieć niebagatelne znaczenie dla zwiększenia bezpieczeństwa transakcji w sieci Internet.

Reklama

Czym jest oszustwo internetowe

Oszustwo internetowe nie stanowi odrębnego typu przestępstwa w polskim prawie karnym, może być rozpatrywane jako szczególny typ przestępstwa oszustwa ze względu na metodologię działania sprawców (za pośrednictwem sieci Internet. Przestępstwo oszustwa internetowego jest standardowo kwalifikowane z art. 286 § 1 k.k., w niektórych przypadkach w grę mogą wchodzić również przepisy art. 287 § 1 k.k. czy art. 268a § 1 k.k. albo 268b § 1 k.k.

Oszustwa internetowego dopuszcza się sprawca, który w celu osiągnięcia korzyści majątkowej (niekoniecznie dla siebie, ale również dla innego podmiotu) wprowadza ofiarę w błąd albo wyzyskuje błąd lub niezdolność do działania i tym samym doprowadza ją do niekorzystnego mieniem. W praktyce wprowadzenie w błąd zazwyczaj będzie dotyczyć sytuacji, w której sprawca w chwili zawierania umowy od samego początku nie ma zamiaru jej wykonania. Sieć Internet jest narzędziem – medium, za pośrednictwem którego sprawca realizuje znamiona czynu zabronionego.

Przestępstwo oszustwa zagrożone jest karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. W wypadku mniejszej wagi sąd może zastosować łagodniejszą sankcję – do 2 lat pozbawienia wolności. Odpowiedzialność karna nie wyłącza jednocześnie możliwości dochodzenia roszczeń cywilnych przez pokrzywdzonego.

Na co zwracać uwagę przy zakupach internetowych i aukcjach

Podstawowym sygnałem ostrzegawczym dla konsumenta powinna być cena rażąco odbiegająca od rynkowej, zwłaszcza gdy oferta pojawia się w okresie przedświątecznych wyprzedaży. Oczywiście promocje są naturalnym elementem handlu, jednak „okazje” sięgające kilkudziesięciu czy kilkuset procent zniżki często okazują się fikcyjne.

Istotnym elementem zwiększającym bezpieczeństwo konsumenta jest weryfikacja sprzedawcy. Przed zakupem warto sprawdzić opinie innych użytkowników, historię konta oferenta, jego dane identyfikacyjne, a także to, czy sklep internetowy udostępnia regulamin, politykę zwrotów i pełne dane kontaktowe. W przypadku aukcji należy zachować ostrożność wobec nowych kont, bez ocen lub z niewielką aktywnością.

Należy również zwrócić uwagę na sposób płatności. Żądanie przelewu natychmiastowego, płatności poza platformą aukcyjną lub przekierowanie do zewnętrznych, nieznanych systemów płatniczych znacząco zwiększa ryzyko oszustwa. Stanowczo odradza się instalowanie jakichkolwiek aplikacji specjalnie tylko po to by przeprowadzić konkretną transakcję.

Zdecydowanie bezpieczniejsze są płatności z mechanizmem ochrony kupującego lub mechanizmu rozliczeń warunkowych (escrow).

W okresie świątecznym częstą praktyką sprawców jest wywieranie presji czasowej – komunikaty typu „ostatnia sztuka”, „promocja tylko dziś” czy „wysyłka gwarantowana przed świętami” mają skłonić do pochopnej decyzji i zaniechania weryfikacji oferty.

Uwagę konsumenta powinna zwrócić również sytuacja, w której sprzedawca nie chce dokonać sprzedaży za pośrednictwem platformy, na której ogłasza daną ofertę i proponuje np. przeniesienie konwersacji na komunikatory internetowe.

Co zrobić jeżeli zostaniemy oszukani

W przypadku podejrzenia oszustwa w pierwszej kolejności należy zabezpieczyć dowody np. korespondencję e-mailową, potwierdzenia przelewów, zrzuty ekranu ofert i opisów aukcji. Następnie warto skontaktować się ze sprzedawcą oraz z operatorem platformy sprzedażowej, korzystając z dostępnych procedur reklamacyjnych lub ochrony kupującego (taką usługę oferują popularne portale aukcyjne).

Jeżeli te działania nie przyniosą rezultatu, zasadne jest złożenie zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa do organów ścigania (Prokuratura, Policja). Równolegle pokrzywdzony może dochodzić zwrotu należności na drodze cywilnej, wnosząc pozew o zapłatę przeciwko sprawcy, o ile jego dane są znane. W praktyce szybka reakcja i kompletna dokumentacja znacząco zwiększają szanse na odzyskanie utraconych środków, choćby w części. Organy ścigania dysponują również możliwością ustanowienia blokady na rachunkach bankowych.

Podsumowując, okres świątecznych zakupów wymaga od konsumentów wzmożonej czujności. Racjonalna ocena ofert, podstawowa weryfikacja sprzedawcy oraz znajomość dostępnych środków prawnych stanowią najskuteczniejszą ochronę przed oszustwami internetowymi.

adw. Przemysław Mieczykowski – wspólnik Kancelarii Szczygielscy oraz partner Kancelarii Szczygielski Mieczykowski Dobkowska Adwokaci spółka partnerska. Absolwent prawa na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. Ukończył studia podyplomowe z informatyki śledczej. Specjalizuje się w prawie karnym i karnoskarbowym.

Jeśli macie pytania z zakresu prawa rodzinnego, przesyłajcie je na nasz adres: redakcja@petronews.pl. Przesłanie pytań jest jednoznaczne z wyrażeniem zgody na ich publikację. Czekamy też na Wasze doświadczenia i uwagi z problematyki prawa rodzinnego.