Prawnik radzi: Odpowiedzialność za znęcanie się nad zwierzętami

DEFINICJA ZNĘCANIA SIĘ, KATALOG OTWARTY

Art. 6 ust. 1a ustawy o ochronie zwierząt formułuje generalny zakaz znęcania się nad zwierzętami. Definicję zawiera ust. 2 tego przepisu, zgodnie z którym przez znęcanie się nad zwierzętami należy rozumieć zadawanie albo świadome dopuszczanie do zadawania bólu lub cierpień. Ustawa wymienia kilkanaście przykładowych przypadków np. umyślne zranienie lub okaleczenie zwierzęcia, bicie zwierząt przedmiotami twardymi lub ostrymi, złośliwe straszenie lub drażnienie zwierząt, utrzymywanie zwierząt w niewłaściwych warunkach bytowania, w tym w stanie rażącego zaniedbania lub niechlujstwa, porzucenie psa lub kota, wystawianie zwierzęcia na działanie warunków atmosferycznych zagrażających jego zdrowiu lub życiu, czy utrzymywanie zwierzęcia bez odpowiedniego pokarmu lub wody przez okres wykraczający poza minimalne potrzeby właściwe dla gatunku, Kluczowe jest to, że katalog ten ma charakter otwarty.  Potwierdził to Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13 grudnia 2016 r. w sprawie o sygn. akt II KK 281/16. Przepis art. 6 ust. 1a w/w ustawy zawiera typowe, lecz nie wszystkie przypadki znęcania się. Znęcaniem może być zatem każde zachowanie polegające na zadawaniu bólu lub cierpienia, nawet jeżeli nie zostało wprost wymienione w żadnym z punktów. Należy wykazać, że postępowanie sprawcy było niehumanitarne, a więc nieuwzględniające potrzeb zwierzęcia.

Reklama

NIE TYLKO DZIAŁANIE, ALE I ZANIECHANIE

Praktyka pokazuje, że najczęstszą postacią znęcania się nie jest bicie, lecz zaniedbanie zwierzęcia. Odpowiada nie tylko ten, kto sam zadaje ból, ale również ten, kto świadomie dopuszcza do zadawania bólu lub cierpienia przez inną osobę.

Cierpienie jest kategorią szerszą niż ból i obejmuje także stany niesprowadzające się do doznań fizycznych np. lęk, stres, przewlekły dyskomfort. Za taką wykładnią przemawia treść art. 33 ust. 1a ustawy o ochronie zwierząt.  Zwierzę zamknięte miesiącami w ciasnym kojcu, pozbawione kontaktu i ruchu, może nie nosić żadnych śladów obrażeń, a mimo to być ofiarą przestępstwa.

ZAMIAR

Przestępstwo znęcania się nad zwierzęciem można popełnić wyłącznie umyślnie. Zamiar sprawcy musi obejmować samą czynność sprawczą, a nie skutek w postaci spowodowania bólu lub cierpienia. Innymi słowy nie jest konieczne wykazanie, że sprawcy zależało na tym, aby zwierzę cierpiało. Wystarczy, że świadomie i celowo postępował w sposób opisany w art. 6 ust. 2 ustawy o ochronie zwierząt.

Rozważmy sytuację typową dla spraw prowadzonych w regionie. Pies utrzymywany jest na łańcuchu, przy budzie nieizolowanej od podłoża, bez osłony przed wiatrem i deszczem. Zimą w misce zamiast wody znajduje się lód, karma podawana jest nieregularnie. Obroża wrasta w szyję, a właściciel widząc ranę nie zgłasza się z psem do lekarza weterynarii. Każda z tych okoliczności z osobna może wypełniać znamiona znęcania nad zwierzęciem, a łącznie tworzą one obraz przestępstwa popełnionego przez zaniechanie. Nie jest przy tym istotne, że właściciel nie uderzył psa ani razu i uważa, że „pies zawsze tak żył”.

KONSEKWENCJE KARNE

Zgodnie z art. 35 ust. 1a ustawy o ochronie zwierząt, kto znęca się nad zwierzęciem, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. Jeżeli sprawca działa ze szczególnym okrucieństwem, zagrożenie wzrasta do kary pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5 (art. 35 ust. 2). Ustawa nie przewiduje tu grzywny ani ograniczenia wolności jako kar samoistnych. Sąd obligatoryjnie orzeka przepadek zwierzęcia, jeżeli sprawca jest jego właścicielem (art. 35 ust. 3), oraz nawiązkę w wysokości od 1 000 zł do 100 000 zł na wskazany cel związany z ochroną zwierząt (art. 35 ust. 5). Fakultatywnie  (przy szczególnym okrucieństwie obowiązkowo) orzekany jest zakaz posiadania wszelkich zwierząt albo określonej ich kategorii (art. 35 ust. 3a i 3b). Jeżeli czyn pozostawał w związku z wykonywaniem zawodu lub prowadzeniem działalności związanej ze zwierzętami, sąd może, a w typie kwalifikowanym orzeka, zakaz wykonywania zawodu lub prowadzenia takiej działalności. Zakazy te wymierza się w latach od 1 do 15 lat (art. 35 ust. 4b).

ODEBRANIE ZWIERZĘCIA I ROLA ORGANIZACJI SPOŁECZNYCH

Postępowanie karne nie jest jedyną drogą. Art. 7 ustawy przewiduje czasowe odebranie zwierzęcia decyzją wójta, burmistrza lub prezydenta miasta. W przypadkach niecierpiących zwłoki, gdy dalsze pozostawanie zwierzęcia u właściciela zagraża jego życiu lub zdrowiu, odebrania może dokonać policjant, strażnik gminny lub upoważniony przedstawiciel organizacji społecznej, zawiadamiając o tym niezwłocznie właściwy organ.

Istotne uprawnienie procesowe wynika z art. 39 ustawy o ochronie zwierząt: w sprawach dotyczących znęcania się nad zwierzętami prawa pokrzywdzonego może wykonywać organizacja społeczna, której statutowym celem jest ochrona zwierząt. W praktyce to właśnie takie organizacje bardzo często inicjują postępowania. Same przestępstwa ścigane są z urzędu, a zawiadomienie o uzasadnionym podejrzeniu popełnienia przestępstwa może złożyć każdy.

CO ZMIENI SIĘ W 2027 ROKU

Dziś art. 9 ust. 2 ustawy dopuszcza trzymanie zwierzęcia domowego na uwięzi, o ile nie trwa to dłużej niż 12 godzin na dobę, uwięź nie jest krótsza niż 3 m i nie powoduje uszkodzenia ciała ani cierpienia. Ustawa z dnia 3 lipca 2026 r. o zmianie ustawy o ochronie zwierząt (Dz. U. z 2026 r. poz. 1005) nazywana „ustawą łańcuchową” wprowadza zakaz trzymania psów i kotów na uwięzi, z wąskimi wyjątkami, a ponadto określa wymogi dotyczące kojców, obowiązek zapewnienia budy oraz codziennego ruchu poza kojcem. Psy utrzymywane poza lokalami mieszkalnymi mają mieć zapewnione stałe,  swobodne poruszanie się na ogrodzonym terenie (art. 9 ust. 4). Przepisy te wejdą w życie po upływie 12 miesięcy od dnia ogłoszenia, czyli pod koniec lipca 2027 r. Właściciele mają zatem rok na dostosowanie posesji do nowych wymagań.

PODSUMOWANIE

Znęcanie się nad zwierzęciem nie jest tylko drobnym wykroczeniem ani tym bardziej sprawą obyczajową. Jest przestępstwem zagrożonym karą pozbawienia wolności, a katalog ustawowych zachowań ma charakter otwarty; odpowiedzialność może więc wynikać także z zaniechania: braku karmy, wody, schronienia czy pomocy weterynaryjnej. Płynie stąd praktyczny wniosek: przekonanie, że „to tylko pies na podwórku” i że każdy gospodaruje na swoim, nie stanowi żadnej ochrony przed odpowiedzialnością karną.

Na terenie Płocka i powiatu działa kilka podmiotów, które  na co dzień zajmują się ochroną zwierząt, przykładowo: Płockie Towarzystwo Pomocy Zwierzętom „Arka”, Inspektorat OTOZ Animals w Płocku, Oddział Towarzystwa Opieki nad Zwierzętami w Polsce w Płocku czy Schronisko dla bezdomnych zwierząt prowadzone przez spółkę PreZero. To najczęściej one jako pierwsze docierają do zaniedbanego zwierzęcia, niosą „pierwszą pomoc” lub zapewniają zwierzęciu tymczasowy dach nad głową.  Działalność ta opiera się w znacznej mierze na czasie, środkach i zaangażowaniu osób pracujących społecznie. Wsparcie tych organizacji jest więc realnym elementem systemu ochrony zwierząt, nie mniej istotnym niż same przepisy karne.

adw. Przemysław Mieczykowski – wspólnik Kancelarii Szczygielscy oraz partner Kancelarii Szczygielski Mieczykowski Dobkowska Adwokaci spółka partnerska. Absolwent prawa na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. Ukończył studia podyplomowe z informatyki śledczej.  Specjalizuje się w prawie karnym i karnoskarbowym.

Jeśli macie pytania z zakresu prawa rodzinnego, przesyłajcie je na nasz adres: redakcja@petronews.pl. Przesłanie pytań jest jednoznaczne z wyrażeniem zgody na ich publikację. Czekamy też na Wasze doświadczenia i uwagi z problematyki prawa rodzinnego.