Na polskich drogach nie brakuje, niestety, osób kierujących pod wpływem alkoholu czy środków odurzających. Inni nadużywają prędkości za kierownicą. Co grozi osobom, które otrzymają zakaz prowadzenia pojazdów i go złamią? W naszym cyklu wyjaśnia to adw. Przemysław Mieczykowski.
Konsekwencje prawne złamania sądowego zakazu prowadzenia pojazdów
Każdego dnia policja zatrzymuje kilkudziesięciu kierowców, którzy siadają za kierownicę pomimo orzeczonego przez sąd zakazu prowadzenia pojazdów. Tylko w 2025 r. ujawniono w Polsce ponad 16 tysięcy takich przypadków, co daje średnio 45 osób dziennie. Rekordziści mają na koncie kilkanaście, a nawet kilkadziesiąt sądowych zakazów. Znowelizowane przepisy prawa karnego, obowiązujące od stycznia 2026 r., traktują takie zachowanie wyjątkowo surowo, a jego skutki mogą ciągnąć się latami a nawet dożywotnio.
Złamanie zakazu to przestępstwo
Niestosowanie się do orzeczonego przez sąd zakazu prowadzenia pojazdów jest przestępstwem z art. 244 Kodeksu karnego, zagrożonym karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Odpowiedzialność z tego przepisu ponosi kierowca, wobec którego w chwili jazdy obowiązywał zakaz prowadzenia pojazdów orzeczony wcześniej prawomocnym wyrokiem sądu, czy to za wykroczenie, czy za przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji.
Należy to odróżnić od jazdy bez uprawnień, która stanowi jedynie wykroczenie z art. 94 § 1 Kodeksu wykroczeń. Najsurowiej ustawodawca traktuje bowiem lekceważenie wyroku sądu. Policja podczas rutynowej kontroli w ciągu kilku chwil sprawdza we właściwym rejestrze, czy w stosunku do osoby kontrolowanej obowiązuje sądowy zakaz.
Od 29 stycznia 2026 r. dożywotni zakaz prowadzenia pojazdów
Ustawą z 4 grudnia 2025 r. o zmianie niektórych ustaw w celu poprawy bezpieczeństwa ruchu drogowego (Dz.U. 2025 poz. 1872) znacząco zaostrzono konsekwencje złamania sądowego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych. Obecnie w razie skazania za to przestępstwo sąd orzeka zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych dożywotnio (art. 42 § 3 k.k.). Odstąpić od tego może jedynie w wyjątkowym wypadku, uzasadnionym szczególnymi okolicznościami.
Do tego dochodzi obowiązkowe świadczenie pieniężne na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej w wysokości co najmniej 10.000 zł.
Sąd może także orzec przepadek samochodu, którym jechał sprawca. Jeżeli auto nie było jego wyłączną własnością (np. jest współwłasnością małżonków albo jest leasingowane), w miejsce przepadku wchodzi nawiązka na rzecz Skarbu Państwa w wysokości od 5.000 do 500.000 zł.
Wyrok nawet w 48 godzin
Sprawy o złamanie zakazu często rozpoznawane są w postępowaniu przyspieszonym. Wystarczy, że sprawca zostanie ujęty na gorącym uczynku lub bezpośrednio potem, co przy kontroli drogowej jest regułą, a następnie zatrzymany i w ciągu 48 godzin doprowadzony przez policję do sądu.
Policja sporządza wniosek o rozpoznanie sprawy, który zastępuje akt oskarżenia. Sąd rozpoznaje sprawę niezwłocznie, a oskarżony może uczestniczyć w rozprawie zdalnie, np. z pomieszczenia policji. W praktyce między zatrzymaniem a wyrokiem mijają niekiedy zaledwie dwa dni.
Prokurator ma żądać więzienia
W dniu 5 marca 2026 r. Prokurator Generalny wydał wytyczne dla prokuratorów w sprawach o przestępstwa z art. 244 k.k. (w zakresie zakazu prowadzenia pojazdów) i z art. 180a k.k. Już we wstępie wskazano, że niekonsekwentna i stosunkowo łagodna reakcja karna sprzyja narastaniu tego zjawiska. Prokuratorzy mają m.in. ustalać, czy przeciwko sprawcy toczą się inne takie sprawy, i dążyć do ich połączenia, gromadzić pełną historię jego naruszeń drogowych, a zabezpieczonego samochodu nie pozostawiać sprawcy na przechowanie.
Najdalej idą wskazania dotyczące kary. Jeżeli kierowca złamał zakaz orzeczony dożywotnio, zakaz wynikający z więcej, niż jednego wyroku albo był już wcześniej skazany z art. 244 k.k., prokurator może wnioskować o karę inną, niż bezwzględne pozbawienie wolności, a więc także o karę w zawieszeniu, ograniczenie wolności czy grzywnę, tylko wyjątkowo i z pisemnym uzasadnieniem wskazującym na nadzwyczajne okoliczności sprawy. Zasadą jest zatem wnioskowanie o karę bezwzględnego pozbawienia wolności.
Zmienia się też praktyka na sali sądowej. Choć ustawa nie wymaga udziału prokuratora w rozprawie o przestępstwo z art. 244 k.k., wytyczne czynią go zasadą. Łagodne wyroki mają być zaskarżane, a gdy sąd zamiast więzienia wymierzy grzywnę lub ograniczenie wolności, prokurator tylko wyjątkowo może zrezygnować z apelacji. Prokuratorzy mają też sprawdzać, jak sprawca wykonuje wcześniejsze wyroki. Nowa sprawa może więc skutkować zarządzeniem wykonania kary dotąd zawieszonej, cofnięciem zgody na dozór elektroniczny czy utratą możliwości jazdy z blokadą alkoholową. Wytyczne wiążą prokuratorów, a nie sądy, które nadal samodzielnie decydują o karze. Kierunek polityki karnej państwa jest jednak czytelny.
Rachunek za szkodę, regres ubezpieczyciela
Odpowiedzialność karna to nie wszystko. Jeżeli kierowca objęty zakazem spowoduje kolizję lub wypadek, poszkodowany otrzyma odszkodowanie z polisy OC posiadacza pojazdu. Na tym jednak sprawa się nie kończy. Zgodnie z art. 43 pkt 3 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych zakład ubezpieczeń może żądać od kierującego zwrotu wypłaconego odszkodowania, jeżeli ten nie posiadał wymaganych uprawnień do kierowania pojazdem. Kierowca, któremu sąd zakazał prowadzenia pojazdów, w chwili zdarzenia takich uprawnień nie ma.
Regres obejmuje wszystkie wypłacone kwoty: naprawę pojazdów, koszty leczenia, zadośćuczynienie czy rentę. Przy poważnym wypadku roszczenie może sięgnąć setek tysięcy, a nawet milionów złotych i przez lata ciążyć na dłużniku w postaci egzekucji z wynagrodzenia i majątku. W ten sam sposób działa Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny, gdy samochód nie miał ważnego OC. Niezależnie od tego sąd karny może zobowiązać sprawcę do naprawienia szkody lub zapłaty zadośćuczynienia pokrzywdzonemu. Na naprawę własnego auta z AC też raczej nie ma co liczyć, ponieważ ogólne warunki ubezpieczeń co do zasady wyłączają odpowiedzialność za szkody wyrządzone przez kierującego bez uprawnień.
Jazda „na zakazie” to dziś jeden z najkosztowniejszych błędów, jakie można popełnić za kierownicą. Kilka kilometrów może oznaczać więzienie, dożywotnią utratę prawa jazdy, utratę samochodu, kilkudziesięciotysięczne świadczenie i dług wobec ubezpieczyciela na lata.
adw. Przemysław Mieczykowski – wspólnik Kancelarii Szczygielscy oraz partner Kancelarii Szczygielski Mieczykowski Dobkowska Adwokaci spółka partnerska. Absolwent prawa na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. Ukończył studia podyplomowe z informatyki śledczej. Specjalizuje się w prawie karnym i karnoskarbowym.
Jeśli macie pytania z zakresu prawa rodzinnego, przesyłajcie je na nasz adres: redakcja@petronews.pl. Przesłanie pytań jest jednoznaczne z wyrażeniem zgody na ich publikację. Czekamy też na Wasze doświadczenia i uwagi z problematyki prawa rodzinnego.






