Krótkie spięcie: Czy jesteśmy gotowi na kryzys? [PODCAST]

Naruszenie polskiej przestrzeni powietrznej przez rosyjskie drony rozpaliło dyskusję o bezpieczeństwie państwa i regionów. M.in. o tym w najnowszym wydaniu programu „Krótkie spięcie”, w którym gościli: Wioletta Kulpa – Poseł na Sejm RP, Tomasz Kominek – dyrektor płockiej delegatury urzędu Marszałkowskiego, Maciej Krajewski – przewodniczący płockiej Lewicy oraz Marek Tucholski z płockiej Konfederacji.

DRONY JAK ZIMNY PRYSZNIC

Punktem wyjścia do rozmowy był przelot 21 dronów nad terytorium Polski.

– To świadczy o tym, że mamy dziurawą granicę, dziurawą przestrzeń powietrzną – oceniła poseł Wioletta Kulpa, podkreślając lokalny wymiar zagrożeń: – W Płocku mamy zakłady dużego ryzyka – Orlen i PERN – oraz bazy paliwowe. Potrzebujemy szerokiego spojrzenia na zabezpieczenie mieszkańców i tych zakładów, by uniknąć nieszczęścia.

Podkreśliła też, że jeden z dronów spadł na Mazowszu, około 150 km od Płocka, co „powinno nas bardzo poważnie otrzeźwić”.

Tomasz Kominek z Urzędu Marszałkowskiego przypomniał, że Polska przeżywa najdłuższy okres pokoju od II wojny światowej, a realne zagrożenia – wojenne, cybernetyczne, energetyczne czy powodziowe – narastają w cieniu dezinformacji.

– Nie dziwię się ludziom, że mają zróżnicowany stopień lęku. Jesteśmy bombardowani informacjami i nie zawsze wiemy, które są prawdziwe.

PŁOCK NA MAPIE RYZYKA: PRZEMYSŁ I WĄSKIE GARDŁA

Rozmówcy wielokrotnie wracali do specyfiki Płocka.

– To miasto siedzi w pewnym sensie na bombie chemicznej – mówił Marek Tucholski z Konfederacji, wskazując na kumulację instalacji przemysłowych i ograniczoną infrastrukturę wyjazdową.

Wioletta Kulpa przypomniała z kolei, że „pseudoobwodnica”, okrojona z dwupasmowego projektu, w razie kolizji może łatwo się zablokować, utrudniając ewakuację.

– Na lokalnych inwestycjach drogowych nie powinniśmy oszczędzać, bo to bezpośrednio przekłada się na bezpieczeństwo mieszkańców.

Maciej Krajewski, przewodniczący płockiej Lewicy, akcentował zagrożenia chemiczne i brak stałej obecności wojska przy kluczowych instalacjach.

– W Turcji czy innych państwach przy strategicznych zakładach stacjonują jednostki wojskowe. U nas tego nie ma – to błąd.

SCHRONY: „PAPIEROWA” OSŁONA

Jednym z najmocniejszych wątków był stan zaplecza ochrony ludności.

– W Płocku prawie nie ma schronów. Mówi się o około 17 obiektach na 1-1,5 tys. osób – to 1 proc. mieszkańców. To realny problem – wskazał Marek Tucholski.

Wioletta Kulpa dodała, że w wykazach pojawiają się piwnice bloków przy ul. Bielskiej czy budynki ZUS i ośrodka na ul. Gradowskiego, ale „to nie są obiekty dostosowane do dłuższego pobytu: brakuje wody, wentylacji, sanitariatów”.

– To fikcja. A do dziś nie ma przepisów wykonawczych dla nowych inwestycji z funkcją budowli ochronnych – zaznaczyła.

Maciej Krajewski ujął to wprost:

– Mamy plany i procedury, ale na papierze. W praktyce może się okazać, że niewiele z tego działa.

RCB I CHAOS KOMUNIKACYJNY

Uczestnicy byli zgodni, że państwowy system ostrzegania wymaga pilnej korekty.

– System RCB spalił. Komunikaty były spóźnione i chaotyczne. Ludzie dowiadywali się o wszystkim z mediów społecznościowych, a nie od państwa – mówiła Wioletta Kulpa.

Tomasz Kominek dodał, że komunikaty w kryzysie muszą być „krótkie i żołnierskie”: co się stało, czy grozi nam niebezpieczeństwo, jak mamy się zachować.

– Brak prostych, jasnych informacji rodzi chaos i strach – argumentował.

Marek Tucholski zwrócił uwagę na inny aspekt: częste alerty pogodowe osłabiły u ludzi czujność na poważne ostrzeżenia.

– Przebodźcowanie komunikatami o upałach czy deszczu sprawiło, że wielu odbiorców po prostu je wyłączyło – dodał tłumacząc, że sam tak zrobił.

OBRONA ZEWNĘTRZNA I… RACHUNEK SUMIENIA

Najostrzejsze tezy padły przy ocenie odporności państwa.

Marek Tucholski: – Nie mamy realnego systemu antydronowego. Kilka zestawów nie zabezpieczy 2,5 tys. gmin. Oddaliśmy znaczny sprzęt na Ukrainę, a to, co kupujemy, może nas uzależniać serwisowo od zagranicy. Jeśli nad Polskę przyleci nie 20, a 200-2000 dronów, wystrzelamy się z drogich rakiet i zostaniemy bez amunicji.

Tomasz Kominek mówił z kolei o finansowym wymiarze zapóźnień:

– Przez lata nie dobijaliśmy nawet do 2 proc. PKB na obronność, dziś celujemy w ok. 5 proc. To daje narzędzia, ale systemu nie zbuduje się w rok. Potrzeba konsekwencji na lata 2025-2035.

Maciej Krajewski przypomniał, że członkostwo w NATO jest kluczową polisą bezpieczeństwa, ale „nie zwalnia z domowej roboty – modernizacji armii, ćwiczeń i procedur”.

EDUKACJA, NAWYKI I „LOGISTYKA DOMOWA”

Wszyscy podkreślali znaczenie przygotowania obywateli.

Tomasz Kominek: – W domach często brakuje nawet podstaw: latarki, naładowanego powerbanku, zapasu wody. Zaniedbaliśmy edukację kryzysową – od szkół po przekaz publiczny.

Maciej Krajewski postulował powrót do praktycznych form nauki:

– Pierwsza pomoc, obsługa gaśnicy, rozpoznawanie sygnałów alarmowych, wyznaczone miejsca zbiórki. To powinno być oczywistością.

Marek Tucholski uzupełnił:

– Przywróćmy przysposobienie obronne, a obok tego uczmy odpowiedzialnej obsługi broni i medycyny pola walki. To nie jest fanaberia, tylko kompetencje ratujące życie.

CO MOGĄ ZROBIĆ SAMORZĄDY

Propozycje działań padały zarówno w skali miasta, jak i kraju. Wioletta Kulpa:

– Na pierwszej stronie serwisu urzędu powinien być widoczny, prosty poradnik: co robić w sytuacji zagrożenia – plus aktualna lista schronów. Trzy filmiki po 10-11 minut nie zastąpią czytelnych instrukcji.

Tomasz Kominek zaproponował zmianę filozofii planowania:

– Tak jak kiedyś dorzucaliśmy do inwestycji parkingi, tak dziś standardem powinien być element ochronny – schron lub przestrzeń, którą można do tej roli szybko zaadaptować.

Wioletta Kulpa wskazała też na niewykorzystany potencjał:

– Na Ukrainie adaptowano parkingi wielopoziomowe. W Płocku warto sprawdzić możliwości galerii handlowych i prywatnych obiektów. To wymaga rozmowy i koordynacji, ale może realnie zwiększyć pojemność miejsc schronienia.

MEDIA LOKALNE TEŻ SĄ ELEMENTEM SYSTEMU

Prowadząca rozmowę zwróciła uwagę, że media lokalne nie otrzymują od państwa jasnych wytycznych, jak edukować mieszkańców i jakie treści upowszechniać w kryzysie. W opinii uczestników to marnowanie ważnego kanału dotarcia – w sytuacji, gdy część odbiorców jest zniechęcona do mediów ogólnopolskich, lokalny przekaz bywa najsilniejszy.

WNIOSKI: BEZPIECZEŃSTWO PONAD PODZIAŁAMI

Mimo różnic akcentów, dyskutanci zgodzili się co do kierunku.

– Bezpieczeństwo powinno być apolityczne. Usiądźmy do stołu i wdrażajmy dobre rozwiązania – niezależnie od szyldu – apelował Maciej Krajewski.

Tomasz Kominek dodał:

– Przygotujmy się dziś tak, by jutro czuć się spokojnie.

Z zebranych głosów wyłania się lista zadań „na już”: szybkie urealnienie listy schronów, czytelny poradnik kryzysowy w miejskich kanałach, przegląd i adaptacja istniejących przestrzeni (piwnice, parkingi), ćwiczenia i edukacja mieszkańców, korekta planowania inwestycji o komponent ochronny, a w tle – budowa odporności państwa na drony i dezinformację. Krótko mówiąc: mniej papieru, więcej praktyki. Czy osoby odpowiedzialne za bezpieczeństwo naszego kraju wezmą to pod uwagę?