Kleszcze już atakują. Jak się obronić?

Kleszcze rozpoczęły w tym roku sezon „polowań” bardzo wcześnie, bo wraz z nadejściem meteorologicznej wiosny.

– Czekają na swoich żywicieli przede wszystkim wśród drzew liściastych i krzewów. Często „zasadzają się” na ofiarę wzdłuż dróg i leśnych ścieżek porośniętych trawami. Można je też spotkać w miastach: w parkach, ogrodach czy na porośniętych zielenią skwerach – opisuje Mazowiecki NFZ.

Ukąszenie kleszcza może wiązać się z zakażeniem tzw. chorobami odkleszczowymi:

• boreliozą,
• kleszczowym zapaleniem mózgu.

W Polsce najczęściej występuje kleszcz pospolity. Ów pajęczak, choć sam nie choruje, może przenosić na ludzi i inne zwierzęta boreliozę oraz wirus kleszczowego zapalenia mózgu. Zakażony kleszcz przekazuje patogeny swojemu potomstwu, przez co może ono zakażać przez wiele pokoleń.

W 2024 r. zaobserwowano w Polsce niewystępujące tu dotąd egzotyczne pajęczaki z rodzaju Hyalomma.

– Przedstawicieli tej grupy zidentyfikowano w Wielkopolsce i na Śląsku. Co je odróżnia od rodzimych kleszczy? Przede wszystkim są bardzo duże. Po napiciu się krwi mogą osiągnąć nawet 2 cm długości! Są też szybkie i potrafią podążać za swoją ofiarą nawet kilkaset metrów – odnotowuje Mazowiecki NFZ.

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) podkreśla, że kleszczowe zapalenie mózgu zajmuje wysokie miejsce wśród infekcji wirusowych ośrodkowego układu nerwowego w krajach Europy wschodniej, środkowej, północnej i, coraz częściej, także zachodniej. Każdego roku na świecie diagnozuje się od 10 do 12 tys. przypadków kleszczowego zapalenia mózgu. Jednak eksperci WHO uważają, że w rzeczywistości liczba chorych jest znacznie wyższa.

Jak sytuacja wygląda na Mazowszu w przypadku chorób odkleszczowych?

– W 2023 r. z systemu ochrony zdrowia na Mazowszu korzystało 15,7 tys. pacjentów z rozpoznanym kleszczowym zapaleniem mózgu lub boreliozą. W 2024 r. takich pacjentów było 15,6 tys., ale w roku minionym już ponad 18,6 tys. – informuje Piotr Kalinowski z Zespołu Komunikacji Społecznej i Promocji mazowieckiego NFZ.

Zdecydowana większość zdiagnozowanych chorób to przypadki boreliozy.

Jak zminimalizować ryzyko ukąszenia przez kleszcza?

– Warto podczas spacerów unikać wysokich traw i zarośli. Nosić jasne ubrania, na których pajęczaki są dobrze widoczne. Najlepiej z długimi rękawami i nogawkami. Warto używać preparatów odstraszających kleszcze i oglądać dokładnie swoje ciało po każdym spacerze – radzi Mazowiecki NFZ.

Ważne: przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu można się zaszczepić.

Co zrobić, jeśli jednak pajęczak zdąży wbić się w nasze ciało?

Nie wolno miejsca wokół kleszcza i samego kleszcza:

• smarować tłuszczem lub kremem,
• ściskać, dusić (bo zwraca wydzielinę),
• ciągnąć,
• przypalać,
• ucinać,
• wydłubywać,
• masować,
• wypychać
• manipulować nim w jakikolwiek sposób.

– Należy kleszcza chwycić jak najbliżej skóry i ruchem lekko obrotowym energicznie pociągnąć do góry za pomocą kleszczołapek, pęsety lub lassa – podkreśla Mazowiecki NFZ.

Po usunięciu pajęczaka rankę należy zdezynfekować i sprawdzić, czy w skórze nie został jego fragment pajęczaka. Jeśli wokół miejsca ukąszenia pojawi się rumień, należy skontaktować się z lekarzem.

NFZ przygotował również Poradnik Pacjenta „Nie lekceważ ukąszenia kleszcza”.