Duże zmiany w pisowni już od stycznia! Jak pisać te słowa?

Komunikat Rady Języka Polskiego w sprawie zmian w pisowni został opublikowany w maju 2024 roku. Jak wyjaśniano, wprowadzenie tych zmian „przyniesie korzyść w postaci uproszczenia i ujednolicenia zapisu poszczególnych grup wyrazów i połączeń, eliminacji wyjątków, a także likwidacji przepisów, których zastosowanie jest z różnych powodów problematyczne, np. wymaga od piszącego zbyt drobiazgowej analizy znaczeniowej tekstu”.

Reklama

– To zaś przyczyni się do zmniejszenia liczby błędów językowych oraz – być może – umożliwi piszącym skupienie się na innych, niż ortograficzne aspektach poprawności tekstu – zaznaczono w komunikacie.

Podkreślono również, że większość z wprowadzonych zmian była postulowana już wiele lat temu, jednak z najrozmaitszych powodów nie udało się wcześniej nadać im mocy obowiązującej.

Natomiast aby dać wszystkim osobom oraz instytucjom, zwłaszcza wydawcom, autorom słowników i programów szkolnych, czas na przygotowanie się do nowej sytuacji, Rada postanowiła, że uchwalone zmiany zaczną obowiązywać od 1 stycznia 2026 r.

Nazwy mieszkańców miast, osiedli i wsi wielką literą

Od stycznia 2026 roku wszystkie nazwy mieszkańców miast i ich dzielnic, osiedli, wsi będą zapisane wielką literą. Dotyczy to takich nazw, jak:

• Warszawianin
• Płocczanin
• Mokotowianin
• Nowohucianin.

Rada wprowadza także dopuszczenie alternatywnej pisowni nieoficjalnych nazw etnicznych, takich jak:

• kitajec lub Kitajec
• jugol lub Jugol
• angol lub Angol
• szkop lub Szkop.

Przypomnijmy, że dotychczas mieszańców miejscowości zapisywaliśmy małą literą, np. płocczanin.

Samochody – wielką literą

Zmiany obejmują także marki, modele i pojedyncze egzemplarze produktów. Zgodnie z nowymi zasadami, pisownia nazw takich wyrobów będzie zawsze wielką literą, niezależnie od tego, czy mowa o całej marce, czy tylko o jednym egzemplarzu:

• Ford, a nie ford
• Toyota, a nie toyota
• ale iPhone – bo tak oznaczono w marce własnej.

Dotychczas wielką literą pisaliśmy tylko wówczas, gdy wyraźnie wspominaliśmy o marce np. pojazdów: „Mam samochód marki Ford”. Teraz również w pozostałym kontekście zapiszemy ten wyraz wielką literą: „Przed domem zaparkował czerwony Ford”.

Pisownia cząstek z czasownikami – zmiany w „-bym”, „-byś”

Rada Języka Polskiego zdecydowała o wprowadzeniu rozdzielnej pisowni cząstek „-bym”, „-byś”, „-by”, „-byśmy”, „-byście” ze spójnikami.

Przykład: Zastanawiam się, czy by nie pojechać w góry.

„Nie” z imiesłowami – tylko łącznie

Rada Języka Polskiego znosi również wyjątek, zezwalający na rozdzielną pisownię „nie” z imiesłowami przymiotnikowymi. Od stycznia 2026 r. wszystkie formy „nie-” z imiesłowami będą pisane łącznie, np. nieświadomy czy nieznany.

Dotychczas mogliśmy napisać rozdzielnie w zdaniach o konstrukcji: „To jest człowiek ani nie palący, ani nie pijący”, a także z imiesłowami użytymi wyraźnie w znaczeniu czasownikowym

Pisownia przymiotników od nazw osobowych

Przymiotniki tworzona od nazwisk i imion osób, nawet jeśli ich interpretacja jest dzierżawcza (czyj?), będą pisane od stycznia małą literą, niezależnie od kontekstu:

• dramat szekspirowski
• epoka zygmuntowska
• filozofia sokratejska.

Natomiast przymiotniki tworzone od imion i nazwisk zakończonych na -owy, -in(-yn), -ów będą mogły być zapisane zarówno wielką, jak i małą literą, np.:

• Jackowe dzieci lub jackowe dzieci
• poezja Miłoszowa lub poezja miłoszowa.

„Pół” – pisownia łączna i z łącznikiem

Zmiana dotyczy również pisowni członu pół- w wyrażeniach:

• półzabawa
• półnauka.

W przypadku wyrazów odnoszących się do osób, zapisujemy z łącznikiem:

• pół-Polka
• pół-Francuzka.

Pisownia równorzędnych wyrazów

W przypadku wyrazów równorzędnych, podobnych lub identycznie brzmiących, które występują zwykle razem, dopuszcza się trzy wersje pisowni:

• Z łącznikiem: tuż-tuż, bij-zabij
• Z przecinkiem: tuż, tuż, bij, zabij
• Rozdzielnie: tuż tuż, bij zabij.

Pisownia nazw własnych

Zmiany w pisowni obejmują także nazwy komet i obiektów przestrzeni publicznej:

1. Nazwy komet – zapisywane wielką literą wszystkich członów: Kometa Halleya, Kometa Enckego
2. Nazwy obiektów publicznych (aleja, most, pałac) – pisownia wielką literą: Aleja Róż, Park Kościuszki, Kościół Mariacki.
3. Uwaga – „ulica” pozostaje pisana małą literą.

Pisownia nazw usługowych i gastronomicznych

Wielką literą piszemy wszystkie człony nazw lokali usługowych i gastronomicznych, np.:

• Karczma Słupska
• Kawiarnia Literacka
• Pizzeria Napoli.

Pisownia prefiksów

Prefiksy (przedrostki), jak super-, ekstra-, eko-, mini- mogą być pisane rozdzielnie lub łącznie, w zależności od kontekstu:

• miniwieża lub mini wieża
• ekstrazarobki lub ekstra zarobki.

Pisownia „niby-” i „quasi-”

Cząstki niby- i quasi- będą zapisane łącznie:

• nibyartysta
• quasiopiekun
• nibyromantycznie.

Zmiana, z której RJP się wycofała

Do niedawna mówiono także o planowanych zmianach w pisowni wielowyrazowych nazw geograficznych, np.:

• „Wyspa Uznam” zamiast dotychczasowego „wyspa Uznam”,
• „Półwysep Hel” zamiast „półwysep Hel”.

Jednak w komunikacie z 7 listopada 2025 r. Rada Języka Polskiego poinformowała, że z tej zmiany się wycofuje. Powód? Chodziło przede wszystkim o stabilność pisowni nazw geograficznych w dokumentach urzędowych i publicznych – nagła redefinicja mogłaby spowodować chaos oraz konieczność modyfikacji wielu oficjalnych list i rejestrów.

W praktyce oznacza to, że pisownia nazw geograficznych pozostaje bez zmian: nadal będziemy pisać „wyspa Uznam”, „półwysep Hel” i podobne formy, tak jak dotychczas.

Eksperci i autorzy zmian podkreślają, że modyfikacje ortograficzne od 2026 r. to nie rewolucja językowa, ale raczej seria logicznych ułatwień, które mają zmniejszyć liczbę wątpliwości i błędów w codziennej pisowni. Nowe zasady będą stosowane m.in. w podręcznikach, słownikach, szkolnych programach nauczania i oficjalnych dokumentach, dlatego warto zapoznać się z nimi wcześniej.

Pełne zasady pisowni i interpunkcji polskiej, znajdziecie na stronie Rady Języka Polskiego.