Dostępność  jest dla wszystkich

Światowy Dzień Świadomości o Dostępności obchodzimy co roku w trzeci czwartek maja. To dobry moment, by zastanowić się szerzej nad tym, czym jest dostępność i dlaczego dotyczy ona każdego z nas, a nie tylko osób z niepełnosprawnością. 

Zazwyczaj, gdy myślimy o dostępności, mamy przed oczami podjazdy dla wózków, windy czy szerokie drzwi. To ważne elementy, ale stanowią tylko wierzchołek góry lodowej. Dostępność to możliwość skorzystania z usług, produktów, informacji i miejsc przez każdego w równym stopniu. Im bardziej są dostępne dla osób ze szczególnymi potrzebami, tym bardziej są dostępne dla każdego. To rozwiązania, które umożliwiają wszystkim, bez względu na sprawność czy wiek, pełne uczestnictwo w życiu społecznym i zawodowym.

Reklama

Wsparcie na co dzień

Nie tylko usprawnienia techniczne, architektoniczne czy informatyczne są ułatwieniem w funkcjonowania dla osób z niepełnosprawnością. To również czworonożni asystenci sprawiają, że codzienność jest łatwiejsza do ogarnięcia.

Choć w Polsce najczęściej kojarzymy psy asystujące z przewodnikami osób niewidomych, ich rola jest znacznie szersza. Mogą pomagać osobom z niepełnosprawnością ruchową (otwierać drzwi, podnosić przedmioty, stabilizować chód), wspierać osoby głuche i niedosłyszące (sygnalizować dźwięki, np. dzwonek do drzwi), wykrywać zbliżający się atak choroby (np. w przypadku padaczki lub cukrzycy).

Niestety, w Polsce pies asystujący to nadal rzadki widok. Wynika to między innymi z tego, że samych psów oraz osób szkolących psich asystentów, jest zaledwie garstka. Kolejnym dużym problemem jest finansowanie – wyszkolenie jednego psa kosztuje nawet kilkadziesiąt tysięcy złotych. Większość stowarzyszeń i fundacji zajmujących się przygotowaniem psów dla osób ze szczególnymi potrzebami, przekazuje je nieodpłatnie, a zebranie pieniędzy na wcześniejsze szkolenia nie jest łatwe. W Polsce, liczącej 38 mln mieszkańców, pracuje zaledwie blisko 200 psów przewodników dla osób niewidomych. Dla porównania w Czechach, które mają zaledwie 9 mln obywateli, liczba takich czworonogów wynosi około 1000. A potrzeby w tym zakresie są ogromne.

„Pies – oczy, ręce i dużo więcej”

Fundacja Vis Maior Pies Przewodnik została założona i jest prowadzona przez osoby niewidome i słabowidzące. Od wielu lat wspiera aktywność osób niewidomych: organizuje kursy orientacji przestrzennej, czyli nauki poruszania się z białą laską, a także szkoli psy przewodniki. – Od ponad 15 lat pokazujemy, jak ogromną różnicę w życiu osoby z niepełnosprawnością może zrobić odpowiednio wyszkolony pies. Dziś nie mówimy już tylko o psach przewodnikach, ale o współpracownikach, którzy wspierają w mobilności, reagują na potrzeby zdrowotne, dają poczucie bezpieczeństwa i towarzyszą w codzienności – mówi Jolanta Kramarz, prezeska tej fundacji.

To właśnie ta organizacja, przy wsparciu finansowym samorządu Mazowsza, będzie realizować nowy projekt „Pies – oczy, ręce i dużo więcej”, w ramach którego przeprowadzi kompleksowe szkolenia i wdroży do pracy 13 psów asystujących. Projekt potrwa do 2027 r., a jego koszt to 1,3 mln zł.

– Pierwszy etap to socjalizacja psa, która, tak jak w przypadku psów domowych, polega na nauce grzecznego zachowania, oswojenia z różnymi miejscami, a dopiero kolejny etap to szkolenie specjalistyczne. W zależności od tego, kto szkoli psa i do jakiej pracy, przeszkolenie specjalistyczne może trwać od 6 do 12 miesięcy. Potem jest jeszcze okres przekazywania psa nowemu właścicielowi. W zależności od rodzaju niepełnosprawności proces ten zaczyna się w różnym momencie – wyjaśnia Jolanta Kramarz. I dodaje: – Osoba, która otrzyma psa, musi być już samodzielna, zrehabilitowana, musi być odpowiedzialna, ale uczy się jeszcze współpracy z nim, korzystania z jego umiejętności, używania komend, w taki sposób, żeby ta współpraca była dobra i owocna.

Na późniejszym etapie szkolenia psy asystujące otrzymują specjalizację, w zależności od tego, jakie predyspozycje wykażą. – Mamy kupionych już sześć psów, trzy przyjechały z hodowli spod Zielonej Góry, a trzy są z woj. mazowieckiego. Są teraz na pierwszym etapie i będą socjalizowane przez tzw. puppy raiserów oraz wolontariuszy czyli wychowawców szczeniaków. Jest to bardzo ważny okres dla takich maluchów – muszą być bardzo grzeczne, szczególnie w przestrzeni domowej – mówi szefowa fundacji. – To wyjątkowy okres, dużo ważniejszy niż u psów przewodników, które pracują głównie w przestrzeni publicznej. Pies asystujący może różne rzeczy podawać, może sygnalizować, a głównym obszarem życia i pracy zwierzęcia jest miejsce zamieszkania osoby z niepełnosprawnością. Nie każdy pies pasuje do każdego człowieka. Czasem warto poczekać, by znaleźć idealnego towarzysza – podkreśla Jolanta Kramarz.

Więcej, niż się wydaje

Dostępność nie jest skierowana wyłącznie do osób z trwałą niepełnosprawnością. Korzystają z niej również seniorzy, osoby po urazach, kobiety w ciąży, rodzice z dziećmi, a nawet turyści nieznający języka polskiego. Ale czy tylko? Kto z nas nie miał kiedyś problemu z przeczytaniem niewyraźnie napisanego czy wydrukowanego dokumentu albo nie szukał windy, niosąc ciężkie torby? Dostępność to troska o różne potrzeby użytkowników – również te, których istnienia często nie zauważamy.

Standardy dostępności muszą spełniać wszystkie urzędy administracji publicznej, podmioty realizujące zadania publiczne oraz wszelkie inne jednostki dysponujące finansami publicznymi.

Dostępny urząd

• Aby każdy mógł swobodnie – bez barier i ograniczeń – korzystać z usług Urzędu Marszałkowskiego Województwa Mazowieckiego w Warszawie (UMWM), sukcesywnie wdrażane są rozwiązania poprawiające dostępność.
• Osobom niewidomym i słabowidzącym w dotarciu do urzędu pomaga system ToTuPoint, który łączy się z aplikacją na urządzeniu mobilnym.
• We wszystkich lokalizacjach urzędu budynki są wyposażone w kontrastowe tabliczki informacyjne wykorzystujące technologię NFC. Mają napisy w języku polskim, angielskim oraz w alfabecie Braille’a.
• Dla osób korzystających z aparatów słuchowych lub implantów ślimakowych, m.in. w miejscach obsługi klientów dostępne są pętle indukcyjne wspomagające słyszenie. Jest to nieocenione wsparcie. Efekt? Osoba niedosłysząca słyszy wyraźniej, nawet jeżeli dookoła panuje hałas lub rozmowy innych ludzi.
• W godzinach pracy urzędu można połączyć się online z tłumaczem PJM (Polskiego Języka Migowego). Jest on pośrednikiem między osobą głuchą a pracownikiem urzędu. Istnieje też możliwość umówienia spotkania z udziałem tłumacza na miejscu czy skorzystania z jego usług przy organizacji wydarzeń na żywo, np. konferencji.

– Urzędnicy biorą udział w warsztatach i szkoleniach z dostępności, w tym dostępności cyfrowej – podkreśla Sara Michalska, zastępca dyrektora Departamentu Organizacji ds. Organizacyjnych UMWM. – Pomoże im to sporządzać bardziej czytelne i dostępne cyfrowo pisma. Podniesie wiedzę z zakresu projektowania uniwersalnego i obsługi klienta ze szczególnymi potrzebami.

Warto pamiętać, że dostępność nie jest luksusem – to prawo i standard, który powinien być spełniany w każdej instytucji publicznej. Dostępność nie zawsze rzuca się w oczy. Często działa w „tle”, ale to właśnie dzięki niej przestrzeń staje się przyjazna, otwarta i możliwa do współdzielenia przez wszystkich.

Europejskie standardy

28 czerwca wejdzie w życie Polski Akt o Dostępności (PAD). Wprowadza w naszym kraju standardy Europejskiego Aktu o Dostępności (EAA), dążąc do eliminacji barier i pełnej inkluzji. Ustawa obejmie kluczowe produkty i usługi, które będą spełniać określone wymagania w zakresie dostępności. Dotyczy to m.in.: komputerów i smartfonów, terminali płatniczych, urządzeń samoobsługowych, takich jak automaty biletowe czy kioski informacyjne w sklepach i na dworcach, usług e-commerce (handel internetowy), bankowości elektronicznej oraz informacji pasażerskiej w transporcie publicznym. Dzięki PAD osoby z niepełnosprawnościami będą mogły swobodniej funkcjonować w codziennym życiu i korzystać z tych samych produktów i usług, co inni obywatele.

– Osoby z niepełnosprawnością to albo „te biedne, poszkodowane, słabe” albo superbohaterowie, a my jesteśmy całkiem normalnymi ludźmi. Robimy zwykłe rzeczy w nienormalny sposób. Ale dlaczego? Bo nie w nas są bariery, tylko w tym, co nas otacza – podsumowuje Artur Świercz, Pełnomocnik Zarządu Województwa Mazowieckiego ds. Osób Niepełnosprawnych.

Tak mówi prawo

Zgodnie z ustawą z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, pies asystujący może wchodzić z opiekunem do wszystkich miejsc użyteczności publicznej. Opiekun musi jednak okazać na każdą prośbę certyfikat potwierdzający status psa, a zwierzę musi być specjalnie oznakowane.

Jak wygląda szkolenie psa asystującego?

Proces przygotowania czworonoga do pracy jest długotrwały i wymaga specjalistycznej wiedzy. Szkolenie obejmuje naukę podstawowych komend, specjalistyczne ćwiczenia (np. reakcja na atak choroby) oraz trening w rodzinach zastępczych, aby pies przyzwyczaił się do różnych sytuacji.

Jak zachowywać się w towarzystwie psa asystującego?

Jeżeli pies asystujący podejdzie do ciebie bez opiekuna – idź za nim! Takie zachowanie czworonoga oznacza, że jego opiekun potrzebuje twojej pomocy!

Nie głaszcz psa asystującego, nawet gdy odpoczywa.

Nie rozpraszaj, gdy pełni on rolę opiekuna.

Nie karm. Zapytaj o pozwolenie opiekuna, jeżeli chcesz podać psu wodę.

Nie obawiaj się. Psy asystujące są przeszkolone do obcowania wśród ludzi i innych zwierząt. Wiedzą, jakie zachowania są dozwolone, a jakie niedopuszczalne.