Andrzej Poczobut w Płocku: „Nie wybieramy czasów, w których żyjemy. Wybieramy, jak w tych czasach żyjemy”

W poniedziałek, 13 lipca Andrzej Poczobut – polski dziennikarz, działacz Związku Polaków na Białorusi i jeden z najbardziej rozpoznawalnych więźniów politycznych reżimu Aleksandra Łukaszenki, przyjechał do Płocka. Rozmowa w Muzeum Mazowieckim nie była jedynie opowieścią o polityce. Stała się poruszającym świadectwem wierności własnym przekonaniom, polskiej tożsamości i odpowiedzialności za historię.

Reklama

Piotr Zgorzelski przypomniał, że z Andrzejem Poczobutem poznał się kilkanaście lat temu podczas wizyty w Grodnie. Już wtedy działacz Związku Polaków na Białorusi był stale obserwowany przez białoruskie służby.

– Po szesnastu latach nasze zaproszenie wreszcie zostało zrealizowane. Andrzej jest człowiekiem, który walczy o wolność, demokrację i prawa człowieka. Trafił do więzienia dlatego, że jest Polakiem i pozostał wierny wartościom, które dla nas wszystkich są fundamentem – mówił wicemarszałek Sejmu.

Przywołał również fragment listu, który Poczobut napisał z więzienia do swojej żony Oksany:

– „Nie wybieramy czasów, w których żyjemy, ale wybieramy, jak w tych czasach żyjemy”. To zdanie zostało ze mną do dziś.

„Tęsknię do ojczyzny”

Rozmowę rozpoczęto nietypowo – od wspomnienia Czesława Niemena, urodzonego niedaleko Grodna. Pytanie o rodzinne strony szybko przerodziło się w refleksję nad znaczeniem ojczyzny.

– Bez wątpienia tęsknię do ojczyzny. Dzisiaj widziałem, jaka piękna jest Wisła, ale dla mnie nie ma piękniejszego widoku, niż Niemen – mówił Andrzej Poczobut.

Wspominał także historię Czesława Niemena, który po latach odwiedził rodzinne strony, lecz zobaczył krajobraz tak bardzo zmieniony przez rzeczywistość sowiecką, że zniszczył nagrany materiał i więcej już tam nie wrócił.

Historia, której nie da się wymazać

Znaczną część spotkania poświęcono wspólnej historii Polaków i Białorusinów. Poczobut podkreślał, że współczesna białoruska historiografia celowo odcina się od dziedzictwa Rzeczypospolitej Obojga Narodów, przedstawiając je jako okres obcego panowania.

– Faktów historycznych nie da się zmienić. Można jedynie próbować zmienić ich interpretację. Dzisiaj oficjalna narracja podporządkowana jest bieżącej polityce i sojuszowi z Rosją – tłumaczył.

Przypominał, że jeszcze jako młody człowiek sam próbował odkrywać prawdziwą historię Armii Krajowej na terenach dzisiejszej Białorusi.

– Chciałem dowiedzieć się, jak było naprawdę. Poznawałem żołnierzy podziemia, nagrywałem ich wspomnienia. Miałem zaszczyt rozmawiać z ludźmi, którzy przeszli stalinowskie więzienia. To były spotkania, które ukształtowały moje spojrzenie na historię.

Jak rodziła się polskość po upadku Związku Radzieckiego

Wspominając początek lat dziewięćdziesiątych, Andrzej Poczobut mówił o ogromnym entuzjazmie, jaki towarzyszył odradzaniu się polskiego życia społecznego na Białorusi.

Przypomniał, że przez dziesięciolecia nauka języka polskiego była praktycznie niemożliwa, a pierwsze zajęcia mogły ruszyć dopiero pod koniec lat osiemdziesiątych.

Kulminacją tych zmian było otwarcie polskich szkół w Grodnie i Wołkowysku oraz dynamiczny rozwój Związku Polaków na Białorusi.

– Potrzeba wyjścia z polskością poza dom była ogromna. Ludzie chcieli mówić po polsku, pielęgnować tradycję i pokazać swoją tożsamość także w przestrzeni publicznej – podkreślał.

Dlaczego reżim boi się Polaków?

Jednym z najważniejszych tematów spotkania była sytuacja polskiej mniejszości na Białorusi. Andrzej Poczobut nie ma wątpliwości, że działania władz wobec Polaków wynikają przede wszystkim z ideologii Aleksandra Łukaszenki.

– Według tej wizji, Białorusini i Rosjanie stanowią jeden naród, a polskość traktowana jest jako zagrożenie. Dlatego ograniczana jest nauka języka polskiego, niszczone są miejsca pamięci, a organizacje społeczne poddawane są represjom – wyjaśniał.

Mimo to, Związek Polaków nadal prowadzi działalność edukacyjną.

– Dzisiaj około 3800 dzieci uczy się języka polskiego w szkołach społecznych prowadzonych przez Związek Polaków. To jedyna możliwość nauki naszego języka na Białorusi – zaznaczył.

Powrót do Grodna mimo ryzyka

Jednym z najbardziej poruszających momentów spotkania była deklaracja dotycząca planowanego powrotu na Białoruś. Choć wielu uczestników pytało o ryzyko ponownego aresztowania, Andrzej Poczobut nie pozostawił żadnych wątpliwości.

– Od pierwszego dnia po uwolnieniu mówiłem, że wrócę. Jestem członkiem Związku Polaków. Ludzie tam na mnie czekają, a ja muszę ich wspierać – powiedział.

Zapowiedział, że chce uczestniczyć w zjeździe Związku Polaków na Białorusi, który ma odbyć się we wrześniu.

Polska z perspektywy człowieka, który odzyskał wolność

Na zakończenie spotkania Andrzej Poczobut podzielił się refleksją dotyczącą Polski. Przyznał, że z perspektywy człowieka, który przez lata żył w państwie autorytarnym, Polacy często nie doceniają tego, co udało się osiągnąć po 1989 roku.

– Mam wrażenie, że nie doceniacie sukcesu dzisiejszej Polski. Jeśli porównamy ją z wieloma państwami naszego regionu, okaże się, że Polska naprawdę bardzo dobrze sobie poradziła. Warto to zauważyć i doceniać – mówił.

Jednocześnie zwrócił uwagę na rosnącą polaryzację społeczną.

– To chyba najbardziej mnie zaskoczyło. Mam czasami wrażenie, że wspólnego mianownika jest coraz mniej. A taka polaryzacja nigdy nie służy państwu.

Lekcja odwagi i odpowiedzialności

W trakcie spotkania w Muzeum Mazowieckim w Płocku pytania dziennikarzowi zadawali mieszkańcy, samorządowcy oraz przedstawiciele środowisk społecznych. Rozmowa wielokrotnie wykraczała poza bieżącą politykę, stając się refleksją o odpowiedzialności za własne wartości, pamięć historyczną i wolność.

Choć Andrzej Poczobut mówił o trudnych doświadczeniach z ogromnym spokojem, z jego słów wybrzmiewało jedno przesłanie: wolność nie jest dana raz na zawsze, a o własną tożsamość i prawo do prawdy trzeba dbać każdego dnia.