Kobierniki w gminie Stara Biała, tuż za granicą Płocka. Pod adresem Kobierniki 21 działają dwa miejsca prowadzone przez Fundację Na Temat: Całodobowy Ośrodek Leczenia Uzależnień ALTER EGO i Centrum Integracji Społecznej. Fundacja zajmuje się terapią uzależnień od alkoholu, narkotyków, hazardu czy internetu. Pracuje także z rodzinami osób uzależnionych i z młodzieżą. Pojechaliśmy tu, żeby sprawdzić, jak wygląda praca terapeutów na co dzień.
Całodobowy ośrodek terapii, poradnia w Płocku, Centrum Integracji Społecznej i zajęcia w szkołach, a także kampanie społeczne – to szeroki zakres Fundacji Na Temat. O tym, kto trafia na terapię, jak wygląda praca z rodzinami i skąd organizacja bierze pieniądze, rozmawialiśmy z założycielami – Grzegorzem i Małgorzatą Wyszyńskimi.
Fundacja Na Temat została wpisana do Krajowego Rejestru Sądowego w kwietniu 2019 roku. Powstała z połączenia dwóch działalności. Małgorzata Wyszyńska – pedagog, profilaktyk i terapeutka uzależnień, od 2003 roku prowadziła Centrum Promocji Zdrowia i Profilaktyki Uzależnień PROFIL. Grzegorz Wyszyński – terapeuta i profilaktyk uzależnień, pedagog, a także oligofrenopedagog, prowadził gabinet pomocy psychologicznej.
– Połączyliśmy siły, żeby zrobić coś większego. I wtedy powstał pomysł, że może to będzie fundacja – mówi Grzegorz Wyszyński, prezes fundacji, której Małgorzata Wyszyńska jest wiceprezeską.
Od ubiegłego roku oficjalną siedzibą fundacji jest dawne siedlisko pod adresem Kobierniki 21 – wyremontowane i nadal w procesie rozwoju pod kątem działalności zarówno ośrodka leczenia uzależnień, jak i Centrum Integracji Społecznej. W Płocku, przy ul. Kwiatka 27, działa natomiast Ośrodek Pomocy Psychologiczno-Terapeutycznej PRACOWNIA – poradnia leczenia uzależnień i przeciwdziałania przemocy domowej.
Uzależnienie to choroba emocji
Fundacja pisze na swojej stronie, że uzależnienia są często konsekwencją nieprzystosowania społecznego. Małgorzata Wyszyńska precyzuje to stwierdzenie, odwołując się do potrzeb człowieka.
– Nikt nie planuje się uzależnić i nie rodzimy się osobami uzależnionymi. Mamy mnóstwo potrzeb: przynależności, bezpieczeństwa, akceptacji. Niektóre z nich w procesie rozwoju bywają niezaopiekowane. Uzależnienie jest konsekwencją tych niezaopiekowanych potrzeb – mówi. – To choroba emocji. Regulujemy je środkiem bądź zachowaniem. Niekoniecznie musi to być substancja chemiczna, może to być też kompulsywne granie na komputerze, telefon czy hazard – dodaje.
Alkohol wciąż na pierwszym miejscu
Według terapeutów, większość pacjentów fundacji to osoby uzależnione od alkoholu. Pojawiają się jednak również osoby z uzależnieniem od narkotyków, również młodzież. Do poradni przy ul. Kwiatka coraz częściej trafiają osoby z uzależnieniami behawioralnymi. Najmłodsi pacjenci mają 14-15 lat i przychodzą głównie z powodu gier komputerowych. W ostatnim czasie pojawili się także młodzi pacjenci uzależnieni od hazardu.
– Hazard był zawsze, odkąd ludzie zaczęli grać w kości czy karty. Teraz wkroczył do internetu, a smartfon i komputer są po prostu narzędziem. Młodzi dorośli, którzy wychowali się w erze internetu, nie chodzą do kasyn czy do automatów, tylko obstawiają przed ekranem na przykład mecze – mówi Grzegorz Wyszyński.
Wystarczy zadzwonić
Ośrodek w Kobiernikach nie przyjmuje pacjentów kierowanych przez sąd. Pobyt tam jest płatny – fundacja prowadzi go w ramach odpłatnej działalności statutowej. Jak deklarują założyciele, dochód przeznaczają m.in. na bezpłatne wsparcie osób po terapii podstawowej oraz na poradnię przy ul. Kwiatka, gdzie z większości oferty można korzystać nieodpłatnie.
Czy pacjenci przychodzą dobrowolnie?
– Chciałoby się tak powiedzieć. Fajnie jest, kiedy po tygodniu czy dwóch pacjent mówi: „Ja tu przyszedłem dobrowolnie”, a już zapomina, że przywiozła go rodzina. Powodem może być zagrożenie utraty pracy, rodziny, ale też własna refleksja, że to zaszło za daleko – opowiada prezes.
Pierwszy krok to telefon i rozmowa kwalifikacyjna. Wspólnie z pacjentem lub rodziną ustalana jest długość pobytu. Przeciętnie pobyt trwa sześć tygodni. Jeśli potrzebne jest odtrucie, ośrodek dysponuje salą medyczną.
– Kiedy głowa się uspokoi, możemy przystąpić do procesu terapeutycznego. Terapia to nic innego, jak rozmowa w kierunku zmiany nawyków – mówi Grzegorz Wyszyński.
Przed rozpoczęciem terapii, pacjenci podpisują kontrakt terapeutyczny, czyli umowę, w której zobowiązują się przestrzegać regulaminu. Płatność pobierana jest z góry, co założyciele tłumaczą koniecznością zaplanowania pracy specjalistów i dopasowania terapii do każdej osoby.
– Nie jesteśmy tak rygorystyczni, żeby od razu kogoś wyrzucać. Złamanie zasad jest tematem do rozmowy i elementem terapii. Ale jeżeli ktoś robi to notorycznie, musimy się pożegnać – zaznacza prezes.
Fundacja prowadzi też warsztaty zapobiegania nawrotom, a w poradni działa grupa dla absolwentów terapii.
Rodzina też potrzebuje pomocy
Bardzo istotnym elementem terapii jest to, że bliscy osób uzależnionych są również objęci terapią współuzależnienia. W płockiej poradni działają dla nich dwie grupy.
– Rodziny są uwikłane w życie osoby uzależnionej i zapominają o sobie. Przez lata próbują pomagać i nie widzą, że ich pomoc nie przynosi rezultatów. Często mówimy: „jakby chciał, to by przestał”. A może raczej powinniśmy mówić: „gdyby mógł, to by przestał” – mówi Małgorzata Wyszyńska.
Grzegorz Wyszyński zwraca uwagę na drugą stronę tego uwikłania.
– Poświęcając siebie, członek rodziny daje osobie uzależnionej alibi. Wbrew pozorom, to pomaga dalej pić czy przyjmować narkotyki. To są na przykład matki, które płacą długi hazardowe, rodziny, które kryją nieobecność w pracy. Nie pozwalają doświadczyć konsekwencji osobie uzależnionej – wyjaśnia prezes fundacji.
Najmłodsi pacjenci raczej nie widzą zagrożenia
Osoby niepełnoletnie nie zgłaszają się same – na pierwszą wizytę musi przyjść rodzic. Terapię przeprowadza zatrudniony w poradni psycholog dziecięcy. Małgorzata Wyszyńska o młodych pacjentach mówi raczej jako o eksperymentujących: to 14- i 15-latkowie, którzy próbują marihuany lub leków.
– Dla rodzica używanie narkotyków przez dziecko jest często końcem świata. Kiedy pytam młodego człowieka, co jest dla niego końcem świata, odpowiada: odrzucenie przez grupę, a nie to, że bierze narkotyki – mówi.
Ograniczanie zamiast abstynencji?
Wśród celów ośrodka ALTER EGO wymieniono na stronie m.in. ustalenie limitów spożycia alkoholu i zmianę modelu picia. Grzegorz Wyszyński wyjaśnia, że chodzi o Program Ograniczania Picia, skierowany do osób pijących szkodliwie, a nie do zdiagnozowanych jako uzależnione.
– U osób uzależnionych w większości przypadków nie ma powrotu do tzw. kontrolowanego picia. Wyjątek potwierdza regułę – zaznacza.
Jak tłumaczy, klasyfikacja ICD-11 rozróżnia stopnie uzależnienia, a pod jego progiem znajduje się szkodliwe używanie alkoholu. Na tym etapie można podjąć próbę zmiany wzorca picia, choć bez gwarancji skuteczności.
– Limity Światowej Organizacji Zdrowia nie oznaczają, że jakaś dawka jest bezpieczna. One tylko zmniejszają ryzyko pójścia dalej – dodaje.
Reintegracja w Kobiernikach
Pod tym samym adresem, co ośrodek uzależnień, działa Centrum Integracji Społecznej. Trafiają tu mieszkańcy okolicznych gmin i Płocka zagrożeni wykluczeniem społecznym, często długotrwale bezrobotni. Uczestnicy, na bieżąco ponad 20 osób, przebywają tu pięć dni w tygodniu, od godz. 7.30 do 14.
– Ktoś, kto zapomniał, jak się pracuje regularnie, przypomina sobie, że rano trzeba być trzeźwym i przestrzegać zasad. Uczą się trochę od nowa żyć wśród innych – wyjaśnia prezes.
Właśnie dla Centrum Integracji Społecznej powstały warsztaty, gdzie można obrabiać drewno, naprawiać samochody (jest nawet podnośnik) czy malować je. Przy budynkach powstały ogrody, warzywniak, czy plac zabaw dla dzieci. Grzegorz Wyszyński podkreśla, że trzeba zapewnić pracę na wszystkie pory roku, stąd potrzeba stworzenia pomieszczeń warsztatowych.
Ale podopieczni uczą się też kontaktu z naturą w inny sposób.
– Codziennie rano, oprócz wielkich mrozów, idą na spacer. W lewo, przez las, i wracają z drugiej strony. Wyliczyli, że to równo 2500 kroków – śmieje się pan Grzegorz.
Profilaktyka bez pogadanek
Zajęciami profilaktycznymi w szkołach kieruje Małgorzata Wyszyńska, wraz z trzyosobowym zespołem. Praca polega na obalaniu przekonań młodzieży, np. że nie ma zabawy bez alkoholu.
– Kiedy wchodzimy, często słyszymy: „Znowu będą gadać o narkotykach”. A po zajęciach uczniowie mówią: „Trzy godziny i nic nie było o narkotykach”. Narkotyki to już skutek. My przyglądamy się temu, co jest wcześniej – opowiada.
Jak zaznacza, coraz więcej zajęć dotyczy przemocy rówieśniczej w internecie.
Praca z osobami stosującymi przemoc
Fundacja pomaga także osobom doznającym przemocy domowej i prowadzi program korekcyjno-edukacyjny dla osób stosujących przemoc, oparty na modelu Duluth. Jedna grupa działa przy Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie w Płocku, druga, finansowana przez miasto, przyjmuje osoby kierowane przez zespół interdyscyplinarny przy Ośrodku Interwencji Kryzysowej.
– To nie jest terapia, tylko edukacja. Uczestnicy mają obowiązek udziału, więc opór bywa trudny do przebicia. Za nieobecność grożą konsekwencje finansowe i prawne, wynikające z ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej – wyjaśnia Małgorzata Wyszyńska.
Na kilku nogach finansowych
Działalność większości organizacji pozarządowych jest trudna, ze względu na niewystarczające środki finansowe. Według prezesa, podstawą finansowania ich fundacji od początku były granty, m.in. z Mazowieckiego Centrum Polityki Społecznej, Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom i ministerstw. CIS i pracę psychologów współfinansuje gmina Stara Biała, a zajęcia w płockiej poradni i szkołach – Urząd Miasta Płocka. Fundacja nie ma umowy z NFZ, ale od niespełna roku jest wpisana do rejestru podmiotów wykonujących działalność leczniczą. Budżet uzupełniają darowizny i usługi CIS, np. porządkowanie ogrodów. Podczas lipcowego Wibracje Festiwalu, który odbywał się w sąsiedniej Osadzie Młynarza, uczestnicy CIS prowadzili strefę gastronomiczną, a datki pozwoliły wyposażyć kuchnię ośrodka.
Człowiek to nie choroba
Fundacja prowadzi także wiele kampanii społecznych. Jedną z nich jest projekt „Otwórz oczy” przeciw stygmatyzacji osób z zaburzeniami psychicznymi. W rozmowie z nami terapeuci unikają słów „alkoholik”, „narkoman” czy „ofiara” i poprawiają nas, gdy mówimy o ofiarach przemocy czy sprawcach przemocy.
– Człowiek nie jest swoją chorobą – podkreślają.
Zaznaczają też, że uzależnienie samo nie znika.
– Wszystko, o czymkolwiek byśmy tutaj nie rozmawiali, czy mówimy o uzależnieniu, współuzależnieniu czy jakimkolwiek obszarze, w którym my tutaj funkcjonujemy, czy też próbujemy coś zmieniać, to jest dokonanie zmiany. A każdy z nas się boi zmiany. I dopóki nie dojrzejemy do tego, że to coś, co nam przeszkadza albo jest niesprzyjające naszemu dalszemu funkcjonowaniu, jest do zmiany, to nie pójdziemy dalej – podsumowuje Grzegorz Wyszyński.
Fundacja Na Temat łączy dziś kilka form pomocy: płatną terapię stacjonarną w Kobiernikach, w większości bezpłatne wsparcie w płockiej poradni, reintegrację w CIS, profilaktykę w szkołach i pracę z osobami stosującymi przemoc. Jej założyciele powtarzają, że uzależnienie jest chorobą, a nie kwestią słabej woli, i że pomoc musi obejmować także rodzinę. Jednocześnie przyznają, że terapia nie daje gwarancji, a o jej powodzeniu decyduje przede wszystkim gotowość do zmiany samego pacjenta.
Pierwszym krokiem jest telefon pod numer 604-987-360. Poradnia przy ul. Kwiatka 27 w Płocku jest czynna od poniedziałku do piątku w godz. 14-20, a ośrodek ALTER EGO w Kobiernikach w godz. 8-18.















































