Czy książka przetrwa w czasach scrollowania? [PODCAST]

Już na początku rozmowy redaktor Agnieszka Stachurska zwróciła uwagę, że żyjemy dziś w świecie scrollowania, krótkich form i błyskawicznych bodźców. Zapytała więc wprost, czy w takiej rzeczywistości książka w ogóle ma jeszcze rację bytu. Agnieszka Olczyk nie miała wątpliwości: tak, i to dużą.

Reklama

– Jestem pewna, że książka ma szansę się utrzymać, dlatego że jeden świat nie wyklucza drugiego. Nie traktowałabym ich jako konkurencji jeden do jednego, raczej jako alternatywne sposoby spędzania czasu – mówiła dyrektor Biblioteki Pedagogicznej w Płocku.

Jak dodała, nawet osoby, które kochają książki, bywają wciągane przez świat krótkich treści, ale to nie zmienia faktu, że książka daje coś, czego nie zapewni nawet najbardziej angażujący trzydziestosekundowy filmik.

– Książka daje sens i strukturę. Krótki materiał nie zapewni nam ani gruntownej wiedzy, ani głębokiego emocjonalnego zaangażowania – podkreśliła.

W rozmowie pojawił się też temat spadku czytelnictwa. Agnieszka Stachurska zauważyła, że z perspektywy społecznej często słyszymy, iż ludzie czytają coraz mniej. Agnieszka Olczyk wskazała jednak, że ten obraz nie jest aż tak jednoznaczny.

– Od 2023 roku poziom czytelnictwa utrzymuje się na stałym poziomie. To 41 procent Polaków, którzy przeczytali co najmniej jedną książkę. W czasach, gdy z każdej strony otaczają nas rozpraszacze, to naprawdę można uznać za sukces – zaznaczyła.

Jednocześnie podkreśliła, że książka zmienia dziś swoją formę. To nie tylko papierowe wydanie, ale również audiobooki czy czytniki, które dla wielu osób są wygodniejszą drogą do literatury.

Ciekawie wybrzmiał także wątek młodego pokolenia. Dyrektor Biblioteki Pedagogicznej zwróciła uwagę, że stereotyp mówiący, iż młodzi nie czytają, jest zbyt upraszczający rzeczywistość. Przypomniała, że to właśnie w grupie 15-18 lat notuje się najwyższy odsetek osób czytających. Problem polega bardziej na tym, co i jak czytają.

– Młodzi cały czas mają kontakt z tekstem pisanym. Czytają napisy do filmików, treści edukacyjne, blogi, nagłówki, posty. Tylko są to najczęściej teksty krótkie i powierzchowne – mówiła.

Agnieszka Stachurska zauważyła z kolei, że właśnie to może być źródłem ogromnego problemu z koncentracją. Przywołała badania pokazujące, że przeciętny czas skupienia uwagi dramatycznie się skrócił, co w praktyce oznacza, że coraz trudniej jest nam zanurzyć się w dłuższej lekturze.

Agnieszka Olczyk zapewniała jednak, że ten niepokojący trend da się odwrócić.

– Koncentracja jest jak mięsień. Można ją wyćwiczyć – podkreśliła.

Radziła, by zaczynać od małych kroków: kilku minut dziennie, kilku stron, a nawet korzystania z prostych metod pomagających utrzymać uwagę, jak czytanie z zakładką, wodzenie palcem po linijkach czy czytanie na głos.

Ważnym tematem była też rola szkoły i dorosłych w zachęcaniu dzieci do czytania. Zdaniem dyrektor Biblioteki Pedagogicznej, problemem bywa nie tyle sama niechęć młodzieży, ile sposób, w jaki literatura jest im przedstawiana.

– Bardzo dużo młodych osób odsuwa się od książek przez pryzmat lektur szkolnych. Kanon często jest niedopasowany do współczesności, do emocji młodych ludzi i ich realnych problemów – oceniła.

Jej zdaniem, warto dawać młodzieży przestrzeń do wyboru, podsuwając im także komiksy, literaturę young adult czy audiobooki, zamiast zawstydzać ich gust czy z góry odrzucać lżejsze formy.

– Zacznijmy od czegoś, co ich zainteresuje. Potem można iść dalej – mówiła.

Rozmowa mocno wybrzmiała również w części dotyczącej zdrowia. Agnieszka Olczyk wskazała, że czytanie ma realny wpływ na obniżenie poziomu stresu.

– Wystarczy sześć minut czytania dziennie, żeby poziom stresu spadł aż o 68 procent. To działa nawet lepiej, niż spacer – zaznaczyła.

Dodała też, że czytanie uruchamia w mózgu wiele obszarów jednocześnie, wzmacnia połączenia neuronalne, pobudza wyobraźnię, wpływa na kreatywność i może opóźniać procesy starzenia się mózgu. Jak mówiła, badania pokazują, że osoby czytające budują tzw. rezerwę poznawczą, co może sprawić, że objawy chorób neurodegeneracyjnych pojawią się później.

Agnieszka Stachurska zwróciła uwagę jeszcze na jeden aspekt: wyobraźnię i kreatywność. W jej ocenie współczesny świat, który wszystko pokazuje natychmiast w formie obrazu, ogranicza naszą zdolność do samodzielnego tworzenia obrazów w głowie. Agnieszka Olczyk przyznała, że właśnie tu książka ma ogromną siłę. Czytając, nie dostajemy gotowego świata, lecz musimy go sobie zbudować sami. To z kolei wpływa na sposób myślenia, język, empatię i zdolność rozumienia innych ludzi.

– Czytanie sprawia, że przestajemy patrzeć na świat zero-jedynkowo – podkreśliła.

Na koniec rozmowy padło pytanie, które pewnie zadaje sobie wielu dorosłych: czy ktoś, kto przez całe życie właściwie nie czytał, ma jeszcze szansę to zmienić? Odpowiedź była prosta: tak.

– Zawsze mówię, że jeśli ktoś nie lubi czytać, to prawdopodobnie po prostu nie trafił jeszcze na odpowiednią książkę – przekonywała Agnieszka Olczyk, porównując to do odnalezienia właściwej aktywności fizycznej. Jej zdaniem wystarczy jedna dobra książka, by uruchomić cały łańcuch kolejnych odkryć czytelniczych.

Rozmowa zakończyła się zapowiedzią nowego cyklu, który ma pojawić się w PetroNews. Czytelnicy i widzowie już wkrótce mogą spodziewać się serii podcastów poświęconych książkom wartym przeczytania. Wszystko po to, by przekonać choć część odbiorców, że książka wciąż ma moc. I że w świecie pełnym hałasu może być jednym z ostatnich miejsc prawdziwego skupienia oraz źródłem spokoju.